Bosatlas Slag om de Schelde
Volledig scherm
Bosatlas Slag om de Schelde © Noordhoff Atlasproducties

Slag om de Schelde krijgt eindelijk ruim aandacht in nieuwe Bosatlas

VLISSINGEN - De nieuwe ‘Bosatlas van de Tweede Wereldoorlog’ biedt een breed overzicht van de jaren van bezetting en strijd. Het is voor het eerst dat de Slag om de Schelde in 1944 een eigen overzichtskaart krijgt.

Driekwart eeuw werd de Slag om de Schelde vergeten, genegeerd zelfs. Het leek alsof we alleen in West-Zeeuws-Vlaanderen en op Walcheren doordrongen waren van de omvang en de verbetenheid van de gevechten in de herfst van 1944. Op de Brabantse wal was eveneens om elke vierkante meter grond gevochten, dus ook daar waren de herinneringen in bloed gedrenkt. In de rest van Nederland en zeker ook daarbuiten werd vooral gesproken over de landing in Normandië, de mislukte Operatie Market Garden bij Arnhem en het Ardennenoffensief.

Met de herdenking van 75 jaar bevrijding van Nederland werd het historische vizier eindelijk op de Scheldedelta gericht. Het begin van een jaar vol herdenkingsactiviteiten op 31 augustus 2019 was niet toevallig op de boorden van de Westerschelde in Terneuzen gesitueerd. Daarmee werd breed erkend dat de Slag om de Schelde - de openstelling van de haven van Antwerpen - cruciaal is geweest voor het verdere verloop van de oorlog.

Nationale erkenning

In de pas verschenen ‘Bosatlas van de Tweede Wereldoorlog’ krijgt de bevrijding van het grootste deel van  Zeeland - Schouwen-Duiveland blijft bezet - een dubbele themapagina toebedeeld. Dat voelt als ‘nationale erkenning’ voor het strategische belang van de strijd om de Scheldemonding. Op een kaart wordt de terugtocht van het Duitse 15e Leger - 90.000 man sterk - met grote pijlen aangegeven. Ook het oprukken van Poolse en Canadese legereenheden in Zeeuws-Vlaanderen en op Zuid-Beveland is ingetekend, evenals de Britse amfibielandingen op de Bevelandse kust en op Walcheren. Daarmee is het hele strijdverloop van 16 september tot 8 november in grote lijnen duidelijk gemaakt. 

In aparte kaders wordt in korte teksten nadere toelichting gegeven op het strijdverloop. De ontsnapping van het in het nauw gedreven Duitse 15e Leger wordt duidelijk gekoppeld aan Operatie Market Garden: ‘De Slag om de Schelde lijkt begin september met de verovering van Antwerpen afgelopen. Maar de Britse generaal Montgomery overtuigt de Amerikaanse bevelhebber Eisenhower om nu oostelijker door te stoten (Operatie Market Garden). Dat geeft het Duitse 15e Leger gelegenheid via Zuid-Beveland naar het oosten te gaan (...). Ook krijgen de nog aanwezige Duitsers tijd zich goed voor te bereiden op verdediging van de Schelde’. 

West-Zeeuws-Vlaanderen zwaarst getroffen

Hoe dramatisch dat uitstel voor de bevrijding van de oevers van de Westerschelde uitpakte, wordt aanschouwelijk gemaakt in een diagram en een kaartgrafiek. In totaal vielen er circa 13.000 dodelijke slachtoffers: 4250 Duitsers, 3231 geallieerden en 2283 burgers. Met 741 doden was Zeeuws-Vlaanderen, en dan met name West-Zeeuws-Vlaanderen, het zwaarst getroffen. Ter vergelijking: de bevrijding kostte in heel België 744 burgers het leven. In Zeeland was het geïnundeerde Walcheren met 423 doden eveneens een rampgebied. Het blijft achteraf altijd een pijnlijke vraag: had een groot deel van die slachtoffers voorkomen kunnen worden als na de verovering van Antwerpen niet Arnhem maar meteen Breskens en Vlissingen het doelwit van de geallieerden waren geweest?

De in samenwerking met het Nationaal Comité 4 en 5 mei uitgegeven Atlas geeft een ruim beeld van de Tweede Wereldoorlog, plus de periodes ervoor en erna. De focus ligt op Nederland, maar er wordt ook aandacht besteed aan de rest van Europa, Indonesië en het verre oosten. In het laatste deel komen de Koude Oorlog en andere naoorlogse ontwikkelingen aan bod. In hoofdstuk 1 bladeren we van de verzuilde Nederlandse samenleving naar Duitsland onder Hitler. Kaarten van de inval in Nederland en de strijd om Vesting Holland markeren het begin van de oorlog. Overzichtskaarten en infografieken worden afgewisseld met pagina’s met historische, vaak iconische foto’s en afbeeldingen van wapens en voorwerpen uit oorlogsmusea. De bezettingsjaren worden in beeld gebracht met onder andere een kaart van geallieerde bombardementen op Nederlandse doelen. Het vergissingsbombardement op Nijmegen op 22 februari 1944 kostte bijna achthonderd inwoners het leven. Breskens en Westkapelle staan met hun honderden doden eveneens stevig op de kaart. Groningen, Friesland en Drenthe werden helemaal niet werden gebombardeerd. 

Er komt veel aan bod. Collaboratie, verzet, Nederland als Duits wingewest (afgevoerde fietsen en kerkklokken), Jodenvervolging, inundaties, de hongerwinter. In een thema-atlas als deze scheer je over de onderwerpen heen. Ideaal om de grote lijnen in een kort bestek te overzien. En een mooie aanzet om in gedachten stil te staan bij de waarde van onze vrijheid.

De Bosatlas van de Tweede Wereldoorlog - Uitgave Noordhoff Atlasproducties Groningen en Nationaal Comité 4 en 5 mei, hardcover, 258 pagina's, 39,95 euro.

  1. Laatste ritje komt stuntman Rico duur te staan: ‘Tja, de politie kan niet blijven waarschuwen’
    PREMIUM
    update: met video

    Laatste ritje komt stuntman Rico duur te staan: ‘Tja, de politie kan niet blijven waarschu­wen’

    SCHARENDIJKE - Dat hij het braafste jongetje van de klas niet is, weet hij zelf ook wel. Rico de Jonge springt van hoge bruggen en drift er regelmatig op los met één van zijn auto's. Soms gaat dat goed, maar vaak ook mis. Zoals zaterdagmiddag op de Brouwersdam, waar hij het gestunt moest bekopen met drie bekeuringen van bij elkaar zo'n 1000 euro en een verplichte rijvaardigheidscursus. ,,Tja, de politie kan niet blijven waarschuwen, hè.”
  2. Drukte op Zeeuwse stranden ‘gezellig, maar beheersbaar’, ook Belgen komen niet massaal
    video

    Drukte op Zeeuwse stranden ‘gezellig, maar beheers­baar’, ook Belgen komen niet massaal

    VLISSINGEN - De zon schijnt volop, er staat een lekker windje ter afkoeling, en dan is het ook nog eens een feestdag. Je zou dus verwachten dat de Zeeuwse stranden weer vol zouden liggen. Toch zijn er volgens de Veiligheidsregio Zeeland (VRZ) ‘geen signalen’ dat het gevaarlijk druk is op recreatieplaatsen. In de grensplaatsen Hulst en Sluis is ook geen sprake van overmatig veel Belgenbezoek.