Gedeputeerde Jo Annes de Bat, Diederik Samsom en CEO van Thermphos Dinro Hobbel (van links naar rechts) op het terrein van de fosforfabriek, in juli van dit jaar.
Volledig scherm
Gedeputeerde Jo Annes de Bat, Diederik Samsom en CEO van Thermphos Dinro Hobbel (van links naar rechts) op het terrein van de fosforfabriek, in juli van dit jaar. © Mechteld Jansen

Reconstructie: hoe Diederik Samsom het bankroet van Zeeland voorkwam

MIDDELBURG - Dé politieke kwestie van Zeeland in 2017 was de sanering van Thermphos. Het opruimen van de oude fosforfabriek in Vlissingen-Oost had het bankroet van de provincie kunnen betekenen. De provincie en havenbedrijf Zeeland Seaports konden het samen niet betalen - en hadden bovendien ruzie - en het Rijk hield zich afzijdig. Tot oud-PvdA-leider Diederik Samsom ten tonele verscheen. Hij kwam met een aanbod dat niemand kon weigeren.

Donderdag is in de PZC (op papier en in de digitale krant) een uitgebreide reconstructie te lezen van de zomer van Samsom. 

Jeroen Dijsselbloem.
Volledig scherm
Jeroen Dijsselbloem. © AFP

Vijf jaar na het faillissement van Thermphos was de sanering volstrekt vastgelopen. In maart van dit jaar was nog maar 40 procent van het fosfor op het terrein verwerkt, hadden de opdrachtgever en de aannemer ruzie gekregen en ontbrak er nog 80 miljoen euro om de schoonmaak af te ronden. Juristen van de provincie – die verantwoordelijk is voor de veiligheid - en havenbedrijf Zeeland Seaports (ZSP) – dat de grond bezit - vochten elkaar de tent uit over de vraag wie de rekening moest betalen. Den Haag hield zich jarenlang doof, maar eind juni bewoog minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem ineens. Hij stuurde Samsom naar Vlissingen-Oost. Waarom toen wel? En hoe kon het dat diens advies, later wel omschreven als het Samsomsoordeel, binnen de kortste keren door alle partijen werd omarmd? Wat gebeurde er precies in krap twee maanden tijd?

Laatste hoop

Dat is uitgezocht door de PZC. Samsom werd aangezocht na een gesprek tussen commissaris van de koning Han Polman en Dijsselbloem. Hij was de laatste hoop van het provinciebestuur, nadat alle andere ministers nul op het rekest hadden gegeven. De lobby van de Zeeuwse PvdA werkte ook beter dan die van de Zeeuwse VVD. Eerder had Dijsselbloem ook al het initiatief genomen om 25 miljoen euro uit te trekken voor de adviezen van oud-premier Jan Peter Balkenende voor de versterking van de Zeeuwse economie.

Hoewel dat in het kabinet niet werd uitgesproken, speelde bij de kwestie Thermphos op de achtergrond ook mee dat de havens van Gent en Zeeland wilden fuseren. Daarvoor was een oplossing nodig voor de slepende sanering.

Droog brood

Vrijwel alle betrokkenen vonden de aanstelling van Samsom een goed idee. Alleen op het terrein van Thermphos werd hij met de nodige reserve ontvangen. Hij zou daar lunchen en kreeg een bord voorgezet met boterhammen die twee dagen op de verwarming hadden gelegen. De boodschap was duidelijk: hier wordt het droogste brood gegeten. Er is dringend geld nodig voor de sanering.

Jo-Annes de Bat
Volledig scherm
Jo-Annes de Bat © lex de meester

Binnen vijf weken was Samsom, die parttime werkte, eruit. Hij zette een streep onder eerder gemaakte kosten en bepaalde dat Rijk, provincie en Zeeland Seaports in gelijke mate moesten opdraaien voor het resterende bedrag van 83 miljoen euro. De hele zomer communiceerde hij nauwelijks met Dijsselbloem, gedeputeerde Jo-Annes de Bat en president-commissaris Roelf de Boer van Zeeland Seaports. Hij overviel ze in augustus met zijn beslissing. Blij waren ze niet, maar ze hadden geen keus. Als ze niet instemden zou de sanering alleen maar duurder worden.

Het volledige relaas 'Het Samsomsoordeel' is vanaf donderdag te lezen in de papieren en digitale PZC.

PZC gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement