Volledig scherm
Heleen Dupuis © ANP

Heleen Dupuis: 'In Nederland graait de overheid'

updateVLISSINGEN - Ze zit niet meer in de Eerste Kamer. En ook als hoogleraar medische ethiek heeft ze emeritus achter haar naam staan. Maar Heleen Dupuis is nog zeker niet uitgesproken: ,,In Nederland wordt alles kapot gemaakt in een bureaucratische maalstroom.''

Reclame voor de Van Randwijklezing hoeft er niet te worden gemaakt. Net als voorgaande jaren zijn er ook nu weer veel meer aanmeldingen voor kaartjes in de Sint Jacobskerk in Vlissingen, dan er beschikbaar zijn. Het is altijd een beetje plechtige bijeenkomst, waar een beroemde gastspreker onze samenleving tegen het licht houdt. Aanstaande vrijdag beklimt Heleen Dupuis het spreekgestoelte. 'De tolerantie en haar grenzen' is de titel van haar lezing.

poll

Het valt wel mee met de bureaucratie in Nederland

  • Eens (9%)
  • Oneens (91%)
1671 stemmen

Heleen Dupuis (1945) zat tot 2015 zestien jaar onafgebroken voor de VVD in de Eerste Kamer. Tevens is ze emeritus hoogleraar Medische Ethiek aan de Universiteit van Leiden. Ze maakte naam met vaak stevige standpunten over maatschappelijk beladen kwesties als euthanasie - van 1981 tot 1985 was ze voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie.

Net voor ze in de Eerste Kamer kwam in 1999 liet ze weten dat wat haar betreft de grenzen voor asielzoekers tijdelijk gesloten zouden moeten worden. Ook toen leverde zo'n standpunt een golf van hoon op. Maar, liet ze haar toenmalige criticasters weten, het aantal steunbetuigingen was nog veel en veel groter.

We hebben bij haar thuis afgesproken, aan de rand van Voorschoten. Midden in de drukke Randstad. Maar, dat kan daar nog echt, ook midden in het groen.

Het huis is typisch jaren zeventig, met schoon metselwerk en gewassen grindtegels op de vloer die doorlopen op het terras. We zitten aan de thee onder een luifel tegenaan het huis, met uitzicht op een tuin die de illusie van hectares natuur in de omgeving in stand houdt.

Kijk, wijst ze, een mezenkast in de boom. Bevolkt door een pimpelmees, die er op vier eitjes broedt. Hoe ze dat weet? Er hangt een camera in, een cadeau van haar broers. In de huiskamer staat een groot televisiescherm, waarop het interieur van het kastje te zien is. De pimpelmees houdt haar eieren warm.

Nee, het is niet de bedoeling om haar lezing, die ze aanstaande vrijdag in Vlissingen zal uitspreken, nu al publiek te maken. Tolerantie is het thema. Nu is dat een onderwerp, dat al gauw om de hoek komt kijken als Heleen Dupuis aan het woord is. We kijken naar een foto van haar, die genomen is toen alle vrouwelijke hoogleraren van de Universiteit van Leiden werden vereeuwigd. Zij maakt daarvan deel uit als emeritus. ,,Ik zit op die foto met een gebalde vuist, zag ik later. Ha, dacht ik, zo zie je dat ik nog iets feministisch in me heb.''

Feministisch, dat klinkt erg naar de vorige eeuw. Is het nog nodig dat vrouwen vandaag de dag opkomen voor hun rechten?

,,Ik vind het heel erg leuk dat mannen en vrouwen verschillend zijn. Daar kan ik ook volop van genieten. Maar maatschappelijk gezien zouden ze gelijke rechten moeten hebben. Dat is helaas nog steeds niet het geval. Je kunt zeggen: zolang er geen goede kinderopvang is, blijft het buffelen voor vrouwen. In een land als Finland is dat veel beter geregeld, daar krijg je als jonge ouders de vrijheid om ruim voor je kinderen te zorgen. In Nederland ligt dat anders. Hier is de arbeid te duur. Voor iemand zijn salaris ontvangt, graait de overheid - ik noem het echt graaien - waardoor er te weinig overblijft om zelf hulp in te kopen.''

Waarmee u zegt, dat de overheid emancipatie belemmert.

,,Het verschil tussen bruto- en nettoloon is nergens ter wereld zo groot als in Nederland. Dat betekent dat de overheid heel veel invloed heeft op de betaalcapaciteit van de burger. Natuurlijk doet Den Haag heel veel met de geïnde belastingen. Toch zeg ik: je mag niet zo veel geld weghalen bij de middenklasse. Dat gebeurt nu wel, en dat is immoreel. In de beginjaren van het huidige millennium heb ik tegen wetten gestemd, waarin gratis schoolboeken werden geregeld en een chronische ziekentoeslag werd ingesteld. Ik was zo boos toen, de voorgestelde wetgeving was echt slecht, want onuitvoerbaar. Bijvoorbeeld: voor de schoolboeken moest een uitvoeringsbureau worden opgericht dat alleen al 50 miljoen euro kostte. Schandalig vond ik dat. Goed, een paar jaar later zijn de wetten ingetrokken omdat ze inderdaad praktisch onuitvoerbaar bleken. Het was de tijd van Balkenende. Een grote Zeeuw, jazeker. Maar hij heeft zo ongelooflijk veel geld gespendeerd, met hem als premier werden de uitgaven van 250 naar 300 miljard opgeschroefd. Over Zeeuwen gesproken: ik ken ook Koos Schouwenaar, de oud-burgemeester van Middelburg. Hij is een parel van een man in de Eerste Kamer.''

Nog even terug naar de rol van de overheid: er wordt niet alleen belasting geïnd, er wordt ook veel gesubsidieerd.

,,Ja, globaal gesproken ontvangt 90 procent van alle huishoudens in Nederland een vorm van subsidie. Huurtoeslag, ziektekostentoeslag en wat al niet meer. We hebben het gezien met het PGB, het persoonsgebonden budget, dat is helemaal vastgelopen. Ik heb er zelf mee te maken gehad, door mijn echtgenoot die tien jaar geleden is overleden. Hij was dement en ik had 24-uurs zorg in huis geregeld. Niemand snapte het precies en de wet werd dus ook heel willekeurig uitgevoerd. Volkomen waanzin. Met een nieuwe wet wordt geprobeerd dat recht te trekken. Ik ben gecharmeerd van het Finse systeem. Als iemand daar verzorgbehoeftig is en in huis wordt opgenomen, dan betaalt de overheid daarvoor. Zodanig dat de verzorgende voor een deel in zijn of haar onderhoud kan voorzien. Kijk dan eens naar hoe het in ons land is geregeld. Degene die in huis wordt genomen, krijgt minder AOW. In Nederland wordt alles kapot gemaakt in een bureaucratische maalstroom.''

Een mooie opdracht voor het nieuw te vormen kabinet: doe eens wat minder.

,,Een meer teruggetrokken overheid levert een leefbaarder samenleving op. Ik ben jaren actief geweest in de gezondheidszorg. Daar gaat 30 procent van de tijd op aan het afvinken van lijstjes. Ik denk dan: snappen jullie niet waar het over gaat? Als er per ongeluk een insulinespuit in een kastje wordt gevonden, dan moet daar werkelijk een correspondentie met de inspectie over worden gevoerd. Ik zou ontzettend graag met een aantal mensen, dat weet wat er speelt, de gezondheidszorg doorlichten en een ongelooflijke hoeveelheid regels schrappen. Wat er nu gebeurt slaat zo in het tegendeel om van wat we voor de samenleving beogen. We zijn ernstig ontspoord. Neem de gehandicaptenzorg. In instellingen heb je gangen vol specialisten, die de hele dag bezig zijn alle regels door te wroeten. Dat is zo verschrikkelijk. Natuurlijk moeten de zwakkeren in de samenleving worden beschermd. Daarvoor heb je toezicht nodig. Maar niet te veel. Kijk naar de geneeskunde. Daar gaan steeds meer specialisten elkaars handelen toetsen. Op die manier krijg je een collegiaal beheersysteem, dat goed kan functioneren. Zeker als de verpleegkundigen erbij worden betrokken.''

En dan hebben we het nog niet over onderwijs gehad.

,,Ik vind onderwijs nog belangrijker dan volksgezondheid. Immers: goed onderwijs kan tot een betere volksgezondheid leiden. We geven 30 miljard uit aan onderwijs. Dat is veel te weinig. En 80 miljard aan gezondheidszorg. Dat is veel te veel. De lerarensalarissen, van basisschool tot vwo-top, zijn beschamend slecht. Ook op scholen geldt dat de werklust van werknemers wordt geblust door de regeldrift. Jet Bussemaker is een goede minister, maar ze komt er niet doorheen.''

De Eerste Kamer ligt nu achter u.

,,Ik heb vier keer vier jaar in die kamer gezeten. En ik mis het niet. Je hebt als senator niet eens een secretaresse. Daardoor is het een hele zware klus, je moet alles zelf lezen, alle mailtjes zelf beantwoorden. Je moet vaak tegen een heel departement knokken. Nu bevind ik me zeker in een fase die meer rust geeft. Ik zit nog wel in de adviescommissie, die zich buigt over de vraag wat er voor verzekerden in het verplichte basisverzekeringspakket moet worden opgenomen. Dat voelt als een echte baan, vooral vanwege de lastige morele dilemma's. Het is een constant gevecht tegen de farmaceutische industrie over hele dure medicijnen. Mijn eerste man is aan kanker overleden. Hij kreeg morfineachtige preparaten. Tien tabletten voor 247 euro, dat zag ik op het doosje staan. Van artsen hoorde ik dat de werkelijke kostprijs een paar cent was. Zo krankzinnig zijn de prijzen dus.''

PZC gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement