Volledig scherm
Jan Campert, illustratie Eduard Veterman, opgenomen in boek Zonen van Westkapelle © Eduard Veterman

Westkapelle koestert zijn zonen

Volledig scherm
KLM-gezagvoerder Adriaan Viruly, 9 mei 1946 © Nationaal Archief
Volledig scherm
Tekening van een voordragende Jac. van Elsäcker © uit boek: Zonen van Westkapelle van Edo Hebinck
Volledig scherm
De vitrine met de ‘Zonen van Westkapelle’ in het Polderhuis Museum in Westkapelle. © Lex De Meester
Volledig scherm
De vitrine met de ‘Zonen van Westkapelle’ in het Polderhuis Museum in Westkapelle. © Lex De Meester
Volledig scherm
Edo Hebinck, oprichter en conservator van het Museum Droom en Geheugen © Edo Hebinck
Volledig scherm
cover edo hebinck, zonen van westkapelle © nvt

Jan van Damme

Jan Campert en Adriaan Viruly worden in Westkapelle niet snel vergeten. Ook theatermaker Jac. van Elsäcker kan er op blijvende belangstelling rekenen. Helemaal nu het drietal een vaste vitrine in het plaatselijke Polderhuis Museum heeft gekregen en er een boek aan hun levens is gewijd: 'Zonen van Westkapelle’. Edo Hebinck is inrichter van de vitrine en schrijver van het boek.

Jan van Damme

De in het Gelderse Ede woonachtige Hebinck (1958) geniet bekendheid als conservator van zijn eigen ‘Museum van Droom en Geheugen’. Het is een reizend museum zonder vaste standplaats, gewijd aan mensen en gebeurtenissen die in de vergetelheid raken of zijn geraakt. Zelf heeft Hebinck de volgende omschrijving in petto: ,,Het Museum Droom en Geheugen bewaart en reconstrueert geschiedenissen van niet-beroemde makers, realiseerders, bewerkstelligers, poëten.” Verder noemt hij het ook een museum van ‘maken, uitvinden en woordvinden'. 

De museale activiteit komt voort uit zijn opleiding en werk. Hij volgde de opleiding ‘creatieve therapie beeldend’ aan wat toen de Kopse Hof heette in Nijmegen. Hij vertelt dat hij vóór die opleiding al bezig was met het maken van werktuigen, zoals bellenblaasmachines en windorgels. Dat deed hij in een werkplaats. Na zijn opleiding kreeg hij ‘cliënten’ of ‘patiënten’ die hij op een eigen manier vanuit zijn werkplaats therapie gaf. Geleidelijk aan begon hij ook aan zijn museum te werken. Dat groeide - zoals hij het zegt - ‘organisch'.

Waar het bewaren en reconstrueren toe kan leiden laat de museumman sinds enkele maanden zien in het Polderhuis Westkapelle. Daar heeft hij op verzoek van het museum een permanente vitrine ingericht met stukken uit de nalatenschap van de drie 'grote zonen’ van het dijkdorp. 

Twee van die zonen genieten nog steeds landelijke bekendheid: dichter en verzetsman Jan Campert (1902-1943) was zoon van de dokter van Westkapelle. Hij blijft voor altijd en eeuwig verbonden aan zijn gedicht 'De achttien dooden', dat hij schreef naar aanleiding van de executie van vijftien verzetslieden en drie Februaristakers in 1941. 

De tweede is al wat verder weggezakt in het collectieve geheugen: de schrijvende vliegenier Adriaan Viruly (1905-1986). Zijn vader Dio Viruly was van 1914 tot 1921 burgemeester van Westkapelle. Adriaan trouwde in 1955 met actrice Mary Dresselhuys, ze maakten naam als het duo 'Kunst & Vliegwerk’. 

Nummer drie, Jacques van Elsäcker (1883-1972), is buiten Westkapelle in de mist van de geschiedenis verdwenen. Zijn vader was 'bovenmeester’ in Westkapelle. Jacques ging ook het onderwijs in, hij stond vele jaren in Rotterdam voor de klas. Daarnaast ontpopte hij zich als voordrachtskunstenaar. In die hoedanigheid werd hij in het hele land bekend.

Voor het Museum Droom en Geheugen is steeds een voorwerp of een archiefstuk het uitgangspunt voor presentaties. Edo Hebinck raakte op het spoor van de 'zonen’ toen hij in een antiquariaat in Middelburg de nagelaten plakboeken van Jac. van Elsäcker ontdekte. Daarin vond hij verwijzingen naar Westkapelle en naar Jac.'s vrienden Adriaan Viruly en Jan Campert. In de vitrine in het Polderhuis heeft hij het drietal tastbaar samengebracht met - onder andere - velletjes (doorslagjes) uit de typemachine van Viruly, de rijmprent van het verzetsgedicht van Jan Campert en een onbekend tekeningetje van Westkapelle uit de nalatenschap van Van Elsäcker. 

In het boek ‘Zonen van Westkapelle’ komen die en nog andere archiefstukken aan bod. Daar wordt duidelijk dat de 'doorslagjes’ van Adriaan Viruly - Jons voor intimi - een toespraak bevatten die hij in 1959 hield in het Internationaal Cultureel Centrum in Amsterdam ter gelegenheid van een optreden van Van Elsäcker. In die tekst lezen we hoe het drietal in 1919 in de Walcherse duinen samenkwam en niet kon vermoeden dat 25 jaar later de zee bezit zou nemen van het eiland, van de Tuin van Walcheren. Viruly is blij met de wederopbouw (pagina 13), ,,maar de tuin zelf is niet meer teruggekomen, het eiland is nu kaal, de weggetjes werden nuchtere wegen, de bomen zijn dood, de meidoorn is dood en bijna alle poëzie werd proza.”

Het boek bestaat uit drie afdelingen. In het eerste deel zijn de levensbeschrijvingen van de hoofdpersonen opgenomen. Het tweede deel bevat losse verhalen die aansluiten bij de levensverhalen en de archiefstukken. Over het ontstaan van uitgeverij De Bezige Bij, de herbeplanting van Walcheren, Huize Antoinette van Martinus Nijhoff bij Biggekerke, de optredens van Van Elsäcker tijdens de oorlog, de jeugdbewegingen in de eerste helft van de twintigste eeuw. Deel drie is getiteld 'De eindnoten’, waarin achtergronden en uitweidingen zijn opgenomen.

Edo Hebinck laat zich met dit boek kennen als een ‘associatieve schrijver'. Hij gaat uit van een vondst - de plakboeken van Jac. van Elsäcker - en schrijft daar een hele wereld omheen. Zijn kunstenaarsvriend Bert Hoekstra zegt over hem in het voorwoord: ,,Tussen de regels van de 'grote geschiedenis’ is hij altijd op zoek naar de 'kleine geschiedenis'. (...) Waar de wandelaar ziet dat er een pad is, verdiept Edo zich in de geschiedenis van het pad. Waar gevlogen wordt, wil Edo weten hoe de vleugels werken, wat eraan vooraf ging, en wie er zo gek zijn geweest hun leven te wagen om te leren vliegen."

Edo Hebinck: Zonen van Westkapelle - Uitgave van Stichting Droom en Geheugen, 144 pagina's, 19,95 euro.

*************

Blokje of een citaatachtig iets:

Adriaan Viruly, Jan Campert en Jac. van Elsäcker zijn opgenomen in het Museum van Droom en Geheugen

PZC gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement
  1. Top 5 van de Zeeuwse boekhandels: november 2019
    zeeland-geboekt

    Top 5 van de Zeeuwse boekhan­dels: november 2019

    ‘Leuk Zeeuws koken’ van Franca Houterman-de Winter was afgelopen maand de meest in het oog springende bestseller van Zeeuwse bodem. Niet zo gek, met de feestdagen voor de deur. Ik heb de recepten nog niet uitgeprobeerd. In het boek zien ze er in elk geval zeer, zeer verleidelijk uit. Deze maand zijn er bekenden, die nog niet van wijken weten: Oek de Jong, Hans Sakkers en Tobias van Gent. In Vlissingen is Jo de Ridder met zijn Slag om de Scheldemonding een fiere koploper.

blogs