Volledig scherm
Op de puinhopen van Oostburg liggen de paperassen van het gemeentehuis. Collectie Heemkundige Kring West-Zeeuws-Vlaanderen. © Collectie Heemkundige Kring West-Zeeuws-Vlaanderen.

We zullen niet vlaggen

Volledig scherm
Bij de kerk van Retranchement staan in oktober 1944 enige honderden Duitse krijgsgevangenen te wachten op transport naar een van de krijgsgevangenkampen in België. G.A.S., Fotocollectie gemeente Sluis. © G.A.S., Fotocollectie gemeente Sluis.
Volledig scherm
Een gedode Duitse militair. G.A.S., Collectie G.A.C. van Vooren. © Collectie G.A.C. van Vooren.
Volledig scherm
Vordering van paarden begin februari 1941 in Aardenburg. G.A.S., Collectie G.A.C. van Vooren. © Gemeentearchief Sluis, collectie G.A.C.van Vooren
Volledig scherm
cover De ketens verbroken © Heemkundige Kring West-Zeeuws-Vlaanderen

In het nieuwe boek 'De ketens verbroken’ leven we mee met de West-Zeeuws-Vlamingen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zeker tijdens de bevrijding waren het donkere dagen in het Land van Cadzand. 

Jan van Damme

Waarom het zoveelste boek over de oorlog? André Bauwens van de Heemkundige Kring West-Zeeuws-Vlaanderen en Geert Stroo van het Gemeentearchief Sluis geven een ferm antwoord: omdat er nog altijd verhalen te vertellen zijn die nog niet eerder zijn verteld. Bij hun kring en bij het archief van de gemeente Sluis werd het afgelopen jaar een veelvoud aan dagboeken, foto's  en brieven met betrekking tot de oorlog aangeleverd. Daarmee konden ze oude verhalen verbeteren, aanvullen en nieuwe schrijven. Het resultaat valt te lezen in ‘De ketens verbroken, aspecten van de bezetting en de bevrijding van West-Zeeuws-Vlaanderen 1940-1945'. 

Wat bij lezing opvalt: het is een heel persoonlijk boek geworden. Waar het maar mogelijk is focussen de auteurs en hun gastschrijvers Lo van Driel, Willem de Vries en Arco Willeboordse op de belevenissen van individuen. Daardoor komt de oorlog, hoewel 75 jaar geleden, heel dichtbij. Je voelt ook vaak de dilemma's. Goed en fout, achteraf is het makkelijk praten. Maar tijdens de bezetting was het een ander verhaal.

Hoe lastig het soms was, kan het beste aan de hand van een voorbeeld worden verduidelijkt. In de jaren dat er arbeidskrachten werden opgeroepen voor tewerkstelling in Duitsland deden burgemeesters hun best om vrijstellingen te verlenen. Zeker in het laatste oorlogsjaar raakten dorpsgemeenschappen en gezinnen ontwricht omdat mannen en ook vrouwen voor de Wehrmacht moesten werken. Als er dan iemand toch thuis mocht blijven, dan was dat mooi voor de vrijgestelde, maar het leidde ook tot jaloezie. Zoals in Aardenburg, waar de 'Zaamenwerkende Vereeniging’ op 2 juli 1944 een protestbrief vol taalfouten schreef aan burgemeester Overmaat (pagina 122): 'Wij vereenigde menschen vraghen u burgemeester warom dat Pier de Vriend niet voor de weermacht hoeft te werken.’ En aan het slot: ‘Gaad Pier de Vriend maandag of densdag aan de gang voor de weermacht ja of neen? Anders loopt het verder.’

In het hoofdstuk over burgemeesters in oorlogstijd komen alle West-Zeeuws-Vlaamse gemeenten aan bod. Ook daar zie je de altijd moeilijke afweging: opstappen of juist aanblijven om te voorkomen dat er een meer pro-Duitse burgemeester wordt benoemd? De al genoemde Theodorus Matthias Overmaat - van 1924 tot 1945 burgemeester van Aardenburg - werd na de bevrijding helemaal doorgelicht. Vooruitlopend op de uitslag van het onderzoek werden er op 23 februari 1945 twee handgranaten bij hem naar binnen gegooid. Hij overleefde de aanslag, maar (pagina 42) 'zijn lievelingshond stierf'. Overmaat werd later geheel vrijgesproken.

'De ketens verbroken’ is een mooie, veelzeggende aanvulling op de geschiedschrijving over één van de tijdens de Tweede Wereldoorlog zwaarst getroffen regio's van ons land. De Meidagen komen voorbij, Joden, dwangarbeid, verzet, de gevolgen van het oorlogsgeweld voor de bevolking, gezag en repressie, naoorlogse hulpverlening en het bezoek van koningin Wilhelmina. 

Op 15 oktober 1944 vraagt de Oostburgse effectenhandelaar en bankier H.P.C. van der Vleuten zich in zijn dagboek af (pagina 283-284): ‘Waarom moest Oostburg worden beschoten als er zo goed als geen Duitser meer is? Waarom moeten de vliegers bombarderen en mitrailleren? Waarom wordt een boerderij beschoten als er slechts een enkele Duitser is en er geen geschut opgesteld staat? Neen, nogmaals, we zullen niet vlaggen (onze vlag is trouwens verbrand!) als de Engelsen hun intocht doen. Het werd té duur betaald.’

André Bauwens en Geert Stroo (redactie): De ketens verbroken, aspecten van de bezetting en de bevrijding van West-Zeeuws-Vlaanderen 1940-1945 - Jaarboek van de Heemkundige Kring West-Zeeuws-Vlaanderen, 472 pagina's, 24,95 euro.
Presentatie: donderdag 31 oktober om 15.00 uur in het kerkje van Retranchement. 

  1. Sinterklaas, een oude man
    PREMIUM
    zeeland-geboekt

    Sinter­klaas, een oude man

    Sinterklaas, een oude man Trekt zich nergens wat van an. Hij strooit hier en daar een noot Hij komt rustig met de boot En zijn schoorsteen blijft maar roken. Hij heeft niets tegen kachel stoken: Zonder schoorsteen gaat ‘t niet goed. Piet krijgt geen roe, maar wel wat roet (roe en roet scheelt maar 1 letter). Geen roe meer, geen kind is nog een etter. Alle kinderen zijn zoet en o zo beschaafd Velen zijn, net als hun ouders, hoogbegaafd En ze hebben leren consumeren. Daarom krijgen ze geschenken, Karrenvrachten. Je kunt het zo gek niet bedenken Of ze krijgen het: barbies, tractors, nieuwe sokken, Lap-tops, e-bikes, pindabrokken. Opblaaspoppen, hardloopschoenen, vakantiereisjes, Tatoeages, boerenjongens, boerenmeisjes. Buitenkeukens, scheve schaatsen, tussendoortjes, Lichtgevende condoompjes, drones en accuboortjes. Ja, iedereen, of hij of zij nu groot of klein is, Of met de fiets of gewoon te voet of met de trein is, Honderd jaar oud, of ouder, of nog een kind: Iedereen krijgt cadeautjes van de sint. Zelfs de tandarts, die viert feest, Krijgt van de sint een suikerbeest. Als alles klaar is, bestijgt hij zijn paardje En lacht stiekem in zijn baardje. Hij vindt het blijkbaar heel niet erg, Die kolossale afvalberg.

blogs