Waarom een potje bingo niet tegen eenzaamheid helpt

VideoNederland telt 3,2 miljoen 65-plussers en dat worden er ieder jaar meer. Omdat het vandaag Nationale Ouderendag is en de Week tegen Eenzaamheid, brengt de Universiteit van Nederland een vijfdelige videoserie over vergrijzing. De laatste aflevering staat in het teken van eenzaamheid. 

Wie herinnert zich het schokkende bericht van de Rotterdamse Bep de Bruin nog, die tien jaar lang dood in huis lag? Hoe eenzaam moet zij niet zijn geweest?

Het probleem rondom eenzaamheid lijkt steeds groter te worden. Maar is dat wel zo? Volgens prof. dr. Theo van Tilburg (Vrije Universiteit) is het antwoord hierop ‘ja en nee’. In vergelijking met twintig jaar geleden zijn er er meer eenzame ouderen. Door de vergrijzing zijn er nu eenmaal meer ouderen en dus is het logisch is dat er ook meer eenzame ouderen zijn. Eenzaamheid is een onderwerp dat niet onderschat mag worden, vindt Van Tilburg. 

Mannen

Volledig scherm
© Shutterstock

Een kwart van de 65-plussers noemt zich eenzaam. Van de 95-jarigen zegt zelfs 62 procent zich eenzaam te voelen. Dat gaat meer op voor mannen dan voor vrouwen en stadsbewoners hebben er meer last van dan mensen uit dorpen of van het platteland.

Van Tilburg doet al meer dan tien jaar onderzoek naar dit onderwerp en ziet dat de belangrijkste factor in eenzaamheid het verval van het sociale netwerk is. Dit netwerk van vrienden, familie, partner, collega’s tot aan de bakker om de hoek is iets waar je je hele leven aan bouwt en dat continu in beweging is. Soms verlies je vrienden uit het oog of vindt er een echtscheiding plaats, maar nieuwe mensen kunnen daarvoor in de plaats komen. Bij oudere mensen gaat de krimp van het netwerk echter sneller dan de groei. Zij werken niet meer, gaan minder vaak de deur uit door fysieke problemen, naasten komen te overlijden en kinderen zijn het huis uit. Het overlijden van de partner is de belangrijkste factor bij het instorten van het sociale netwerk.

Nieuwe roken

Een oplossing hiervoor is niet zo eenvoudig. Eenzame mensen komen al snel in een neerwaartse spiraal terecht. Ze gaan steeds minder de deur uit en vermijden daarmee sociale kansen, waardoor ze nog eenzamer worden. Depressieve gevoelens en fysieke problemen zijn het gevolg. Want hoewel eenzaamheid niet als ziekte te bestempelen is, zijn de gevolgen ervan dat wel. Van Tilburg constateert een verhoogd cortisolniveau, een minder hoge weerstand, slaaptekort, een verhoogde kans op obesitas en een verhoogde kans op dementie bij eenzame ouderen. ,,Eenzaamheid is het nieuwe roken'', aldus Van Tilburg.

Het actief versterken van het netwerk is dan ook de sleutel. Volgens Van Tilburg vergt dit een actieve houding want een gezond netwerk bestaat uit zinvolle contacten. Een potje bingo op de woensdagmiddag is leuk, maar niet genoeg. Dit levert vooral afleiding op, maar is uiteindelijk geen effectieve oplossing. Cursussen waarin je nieuwe dingen leert zoals schilderen of fotografie zijn een stuk doelmatiger: je vindt mensen met gelijke interesses, doet actief mee in een sociale context en komt daarmee uit je comfortzone. Zolang activiteiten zinvol en verdiepend zijn, kunnen ze een groot verschil maken voor je netwerk en je vitaliteit.

We worden steeds ouder, maar dat mag niet betekenen dat we ook akkoord moeten gaan met meer eenzaamheid, zegt Van Tilburg. Belangrijk daarvoor is dat je zo vroeg mogelijk begint met het opbouwen én onderhouden van je sociale netwerk. Aan de slag dus.