Volledig scherm
Voor sommige mensen is vroeg opstaan een opgave. © Shutterstock

Nieuw onderzoek bewijst: je genen bepalen of je ochtend- of avondmens bent

Voor iedereen die vanavond bruist van de energie maar morgenochtend weer met geen stok uit bed te krijgen is: je kan er niks aan doen, het zijn je genen. Een grote genetische studie heeft uitgewezen dat er 351 genetische factoren bepalend zijn of je een ochtend- of een avondmens bent.

Volgens wetenschapper Michael Weedon - de hoofdauteur van het onderzoek - zijn het je genetische factoren die beïnvloeden hoe laat je 's avonds het liefst in slaap valt, en 's ochtends weer wakker wordt. Al eerder werd geconcludeerd dat zeker 24 genen hier invloed op hebben, maar nu is aangetoond dat dit er 351 zijn.

Om tot deze conclusie te komen zijn de genen van 700.000 individuen onderzocht. Een enorm aantal dat tot stand is gekomen door samenwerking tussen verschillende universiteiten, dna-databanken en onderzoeksinstituten, waaronder het The Netherlands eScience Center. De studie is afgelopen week gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications

Maar wat maakt het nou dat sommige mensen 's avonds helemaal opbloeien, of juist 's ochtends het meest productief zijn? Volgens Weedon komt dat onder meer door de manier waarop je biologische klok is ingesteld. En dat is weer afhankelijk van al die verschillende genetische factoren. De genen die je biologische klok beïnvloeden zouden volgens de studie ook invloed hebben op je hersenen, en op het retina-weefsel in je ogen. 

,,Onze biologische klok is iets langer dan de 24 uren die er in een dag zitten, waardoor je hersenen zichzelf steeds moeten resetten om gelijk te lopen met de cyclus van de aarde”, legt Weedon uit in de studie. De effectiviteit van deze ‘resetfunctie’ zou volgens de nieuwe resultaten onder meer afhankelijk zijn van je oogweefsel, dat gebruik maakt van licht om tot de juiste biologische tijd te komen. De effectiviteit van dit weefsel wordt bepaald door genetische factoren. ,,Het retina-weefsel van ochtendmensen kan beter licht detecteren en hiermee effectiever de biologische klok resetten.”

De nieuwe bevindingen over de invloed van oogweefsel op de beleving van tijd kunnen verklaren waarom de een de voorkeur geeft voor de avond, en de ander voor de ochtend. Als je sneller je biologische klok kunt bijstellen, ben je actiever en alerter in de ochtend dan wanneer je hier meer de tijd voor nodig hebt. Overigens heeft het merendeel van de mensen geen hele specifieke voorkeur voor de avond, of voor de ochtend.

Antidepressiva 

De resultaten van de studie zouden eveneens inzicht kunnen geven in het beste tijdstip voor het slikken van medicijnen zoals bijvoorbeeld antidepressiva. Deze zouden anders aanslaan bij mensen met een sterke voorkeur voor de ochtend, dan bij mensen die een sterke voorkeur hebben voor de avond. Hier moet volgens Weedon verder onderzoek naar worden gedaan.