Volledig scherm
Oudenbosch - 20-8-2019 - Foto: Pix4Profs/Marcel Otterspeer - Serie Wat Zit Erachter: Onder het Zouavenmuseum aan de Markt is nog een oude veldwachterswoning te vinden. Of dit sleutelkastje van het oude gemeentehuis. © Pix4Profs/Marcel Otterspeer

Wat zit erachter? De Oudenbossche veldwachter sliep naast zijn gevangenen

SERIE: WAT ZIT HIER ACHTEROUDENBOSCH - Die ene muur, dat gekke poortje, die lange heg: je komt er voorbij, maar wat speelt zich daarachter af? Deze zomer elke week een blik op een verborgen plek. Vandaag: de veldwachterswoning.

Bezoekers van het Zouavenmuseum in Oudenbosch komen via het bordes de centrale gang in met links en rechts de museumzalen. Achteraan de gang bevindt zich het trappenhuis, maar alle expositieruimtes zijn gelijkvloers. Dat maakt wel nieuwsgierig naar het souterrain en de zolder. Stichtingsvoorzitter Gabriel van der Heijde neemt ons voor de verandering mee naar de ruimtes achter het bordes,  kenmerkend voor menig oud raadhuis. Het voetstuk waar de burgemeester op zijn onderdanen neerkeek.

Ook het Zouavenmuseum was oorspronkelijk gemeentehuis, de plek waar de vroede vaderen van het Koepelstadje bijeen kwamen. Maar ook de plek waar misdadigers en ander gespuis achter slot en grendel werden gezet. Van het cellencomplex is niet veel meer te zien. volgens Van der Heijde zat het onder het bordes. ,,Vanaf de straat konden voorbijgangers naar door de tralies het geboefte zien brommen.‘’

Volledig scherm
Oudenbosch - 20-8-2019 - Foto: Pix4Profs/Marcel Otterspeer - Serie Wat Zit Erachter: Onder het Zouavenmuseum aan de Markt is nog een oude veldwachterswoning te vinden. Op zolder de trap naar het torentje en een oude vlaggenmast. De tweede is zoek. © Pix4Profs/Marcel Otterspeer

Gezin

Maar Oudenbosch-kenner Mark Buijs zegt dat het cachot juist aan de achterkant van het in 1776 gebouwde pand zat. ,,De veldwachter woonde met zijn gezin aan de voorzijde van het souterrain. Dat was al dicht genoeg op de gevangenen.‘’ 

Die voorkamer, vanaf de straatkant gezien, rechts van het bordes, is als museumruimte nooit gebruikt. ,,We hebben er wel wat oud meubilair in gezet en de kleine bedstee waar ze zittend in sliepen is nog in tact, maar een functie heeft het voor ons niet. Ooit is voorgesteld er een stijlkamertje voor de heemkundekring van te maken, maar dat is niet doorgegaan.‘’

Met het oog op de verhuizing van het Zouavenmuseum naar het nieuwe cultuurcluster naast de kapel van Saint Louis liggen verdere plannen in de ijskast. ,,De gemeente zal het gebouw wel in de verkoop doen. Kantoor ligt het meest voor de hand.‘’

Bordes

Mark Buijs vertelt dat stadsarchitect Augustijn Canters in 1776 de opdracht kreeg het nieuwe raadhuis te ontwerpen. ,,Links en rechts is het opgetrokken uit ijsselsteentjes, de voorgevel bestaat uit duurdere rode bakstenen. Honderd jaar later mocht Van Genk het bordes vervangen. Zo staat het er nu nog bij. Het is een klassiek gemeentehuis met op de begane grond woonruimte, op de eerste bouwlaag de raadzaal en achter de dubbele schuifdeuren de burgemeesterskamer. Links van de gang zat de gemeentesecretaris met nog wat personeel.‘’

Het was in elk geval een huis met veel kasten en deuren. Van der Heijde toont een kast met wel veertig sleutels erin. Op de labeltjes staat ‘archief’, ‘sociale zaken’ en 'tijdschriftkastje’. ,,De laatste bewoner van het souterrain was de gemeentebode. Veldwachters waren toen al opgegaan in de Rijkspolitie en woonden niet meer bij de gemeente in.‘’

Volledig scherm
Oudenbosch - 20-8-2019 - Foto: Pix4Profs/Marcel Otterspeer - Serie Wat Zit Erachter: Onder het Zouavenmuseum aan de Markt is nog een oude veldwachterswoning te vinden. © Pix4Profs/Marcel Otterspeer

Dieltje

Bij oudere Oudenbosschenaren is gemeenteveldwachter Egidius Lambregts nog wel bekend of berucht. Buijs: ,,Iedereen kende hem als Dieltje. Ergens in het museum is nog een afbeelding van de man.‘’ Hoewel het gemeentepersoneel stilaan groeide, is de enorme zolder nooit als kantoor ingericht. ,,Aanvankelijk werd het pand ernaast betrokken, maar toen ook dat te klein werd is op het plein naast de basiliek een nieuw gemeentehuis gebouwd. Dat deed veel korter dienst dan de twee eeuwen van Markt 31. Een zoon van een oud-ambtenaar vertelde ooit dat zijn vader staande aan een lessenaar werkte. Zittend bureauwerk was begin vorige eeuw niet in zwang. En nu zie je dat kantoorpersoneel soms weer staand aan verhoogde bureaus werkt.‘’

Klokkenmaker

Voor de Zouavencollectie kwam de museumruimte in 1975 beschikbaar. Zo kreeg ook deze verzameling van de broeders van Saint Louis een publieke functie. De zolder is als vergaderruimte inmiddels wel ingericht. En wie de basiliek eens vanuit een andere hoek wil bekijken, kan langs twee smalle ladders omhoog tot het vieringtorentje. Daar hangt sinds een paar jaar weer de klok, die de Rotterdamse klokkenmaker Bakker in 1776 maakte in opdracht van toenmalig drossdaard Gerlof Johannes Banier. Van der Heijde: ,,De klok waarschuwde het volk bij brand of ander onheil.’’ Dat duurde tot de Duitse bezetter zo'n beetje alle klokken in het land weghaalde. Jaren later dook de klok weer op en keerde terug naar Oudenbosch. Het zal één van de weinige objecten zijn, die straks niet mee verhuizen naar de nieuwe museumruimte achter het Saint Louis-complex aan de overkant. Via een smal luikje komen we op de klokkenstoel, waar we worden beloond met een mooi uitzicht over het Klein Rome.

Volledig scherm
Onder het Zouavenmuseum aan de Markt is nog een oude veldwachterswoning te vinden. Ernaast was het cachot, nu met slimme meter. © Pix4Profs/Marcel Otterspeer