Volledig scherm
Wordt lijsttrekker Manfred Weber van de Europese christendemocraten de voorzitter van de Europese Commissie nu zijn fractie in Europa de grootste is gebleven? © EPA

Christendemocraten en sociaaldemocraten raken alleenheerschappij kwijt

Na een lange dag vol verkiezingen is het Europese bed flink opgeschud. Christendemocraten en sociaaldemocraten hebben hun traditionele meerderheid verloren, en moeten dus op zoek naar één of meer coalitiepartners. De grootste verrassing: de opkomst is voor het eerst sinds 1979 weer eens gestegen. 

De hele avond druppelden vanuit alle hoeken van Europa de uitslagen binnen in Brussel. Op deze laatste verkiezingsdag gingen er in liefst 21 landen mensen naar de stembus. De eerste surprise kwam rond 18.00 uur. Waar bij ons de sociaaldemocraten van Frans Timmermans nog de goudhaantjes waren, kregen ze in Duitsland een forse tik (min 16 zetels). Omdat ook de christendemocraten in Europa’s grootste land enkele zetels verloren, werd het al snel duidelijk dat de van oudsher twee grootste groepen in het Europees parlement samen geen meerderheid gaan halen.

Dringen op rechts

Daar komt bij dat het ook steeds meer dringen wordt op rechts, waar de populisten blijven oprukken. De Rassemblement National (RN) van Marine Le Pen ging in Frankrijk met de verkiezingszege aan de haal, net vóór En Marche, de partij van president Emanuel Macron. ,,Die heeft een les in nederigheid gekregen”, klonk het triomfantelijk bij de RN. In Italië heeft Matteo Salvini, de leider van Lega, rond de 30 procent van de stemmen gekregen. Hij gaat de komende weken kijken of hij samen met gelijkgestemden een blok kan vormen in Brussel.

Ook in het Verenigd Koninkrijk werd gestemd. Daar werd de anti-EU-partij Brexit Party de grootste met rond 30 procent, op ruime afstand gevolgd door Labour en de Liberal Democrats. De Conservatieven van premier Theresa May betalen de prijs voor het gehannes met de Brexit: zij verliezen de helft van hun zetels.

Wat wordt de nieuwe coalitie?

De grote vraag is nu met wie de sociaaldemocraten en de christendemocraten de komende vijf jaar gaan optrekken. Als de prognoses juist zijn, de officiële uitslagen worden pas vandaag bekend, hebben ze nog tussen de 50 en 60 zetels nodig voor een meerderheid in het parlement (376 zetels). Belangrijke kandidaat zijn de liberalen, zeker nu ze er voor gekozen hebben om En Marche van Macron toe te laten in hun midden. Deze combinatie komt zoals het er nu naar uitziet net boven de 100 zetels uit en wordt daarmee de derde in grootte.

Een andere kanshebber voor een nieuwe coalitie zijn de Groenen van de Nederlandse Spitzenkadidaat Bas Eickhout. Zij hebben overal in Europa extra zetels bij elkaar gesprokkeld (in Duitsland zijn ze zelfs de tweede partij geworden) en zouden zomaar eens rond de 70 zetels kunne uitkomen. Het is duidelijk dat veel Europeanen het klimaat hebben laten meewegen in hun stem. Het zou dus wat dat betreft een krachtig signaal zijn als er een groene partij op het allerhoogste niveau kan gaan meepraten.

Grote opkomst

En dan de opkomst. Daar raakte men in Brussel niet over uitgepraat. Sinds 1979, toen er voor het eerst rechtstreeks een Europees parlement werd gekozen, konden steeds minder burgers het opbrengen om naar de stembus te gaan. Het lijkt er nu op dat net iets meer dan de helft van alle kiesgerechtigde Europeanen zijn of haar stem heeft uitgebracht. Meer dan dat zijn er in de laatste 20 jaar niet geweest.

De komende weken gaat er onderhandeld worden over de samenstelling van de verschillende groepen in het parlement. Wie komt er bij? Wie gaat er weg? Wie gaat wat doen? En natuurlijk gaat er ook gesproken worden, zij het achter de schermen, over wie de volgende baas van Europa moet worden, de opvolger van Jean-Claude Juncker. Mogelijk wordt het de christendemocraat Manfred Weber, de Spitzenkandidaat van de grootste groep. Of Frans Timmermans. Maar het kan in het hele onderhandelingsproces ook zomaar iemand anders worden.