Volledig scherm
De Raad van State in Den Haag. © ANP

Burger raakt 'spoor bijster' door digitalisering overheid

De overheid moet oppassen dat de burger ‘niet de dupe wordt’ van de digitalisering. Burgers raken nu soms ‘het spoor bijster’. Daarvoor waarschuwt de Raad van State, het belangrijkste adviesorgaan van de regering.

De Raad schrijft dat bij het digitaal communiceren door de overheid ‘het gemak van het functioneren van de overheid voorop’ staat, in plaats van het gemak van de burger. Die raakt nu soms verstrikt in een woud van digitale platforms van ‘honderden organisaties’. ,,Digitale communicatie en gegevensverwerking verlopen nog niet gecoördineerd. Overheidsorganen staan nog onvoldoende stil bij de gevolgen daarvan voor de verhouding tussen de overheid en de burger,’’ schrijft de Raad van State, die ook met adviezen komt voor verbetering.

Zelfredzaam

De problemen gelden des te meer voor ‘mensen die door omstandigheden minder zelfredzaam zijn’. ,,Van hen kan niet altijd worden verwacht dat zij alle digitale kanalen van overheidsorganen in de gaten houden en de weg kunnen vinden in de digitale uitvoering van regels. Toegang tot de overheid is een beginsel van behoorlijk bestuur. Burgers hebben recht op zinvol contact met de overheid, waarbij zij serieus worden genomen en hun eigen gegevens kunnen inzien en (waar nodig) corrigeren.’’

De Raad is ook kritisch op het feit dat overheidsorganen steeds vaker computers gebruiken om besluiten voor hen te nemen. Deze besluiten komen tot stand door het gebruik van geautomatiseerde beslisregels (algoritmes), die volautomatisch besluiten nemen, zonder menselijke tussenkomst. ,,Burgers kunnen dan niet meer nagaan welke regels de overheid toepast en welke gegevens zij voor een besluit gebruikt.’’

Motiveren

Volgens de Raad moet de overheid beter motiveren en duidelijk maken welke ‘beslisregels’ zijn gebruikt voor een besluit. ,,Een menselijke blik blijft nodig, om te beoordelen of van de regels moet worden afgeweken. Sommige besluiten kan een overheidsorgaan niet zonder menselijke interventie nemen, wil er met alle omstandigheden rekening kunnen worden gehouden. Alleen op die manier kan een overheidsorgaan voorkomen dat het individuele burgers onevenredig benadeelt.’’

Eerder al wees de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) erop dat er te veel van de burger wordt verwacht, sinds er wordt uitgegaan van een 'participatiesamenleving'.