Volledig scherm
De drie gratien, van Antonio Canova. © Hermitage Classic Beauties

Hermitage Amsterdam toont 'fluwelen' beelden

In de tweede helft van de achttiende eeuw trokken kunstenaars naar Rome voor de archeologische vondsten. De Hermitage wijdt met 'Classic Beauties' een tentoonstelling aan de renaissance van de oudheid: het neoclassicisme.

Quote

Kunste­naars wilden de klassieke schoonheid overtref­fen

Natascha Wieman

Het was een heuse rage, waaraan behalve kunstenaars van hun tijd ook grootheden van naam en faam zich overgaven. Wolfgang von Goethe, de latere Russische tsaar en tsarina, Paul I en Maria Fjodorovna en hun dochter Anna Paulowna, echtgenote van koning Willem II - zij allen togen naar de stad Rome om de geruchtmakende archeologische opgravingen uit de Romeinse oudheid met eigen ogen te aanschouwen.

De fascinatie door en zelfs heuse dweperij met de klassieke Romeinse en Griekse beschavingen, waarvan dikwijls letterlijk de fundamenten bloot kwamen te liggen, leidde tot een kunstzinnige herwaardering van de antieke tijd: het neoclassicisme was geboren.

De rudimenten uit het verre verleden, veelal beelden, inspireerden schilders en beeldhouwers tot kunst, waarbij, zegt Natascha Wieman van de Hermitage Amsterdam, het schoonheidsideaal werd verheerlijkt. ,,Kunstenaars wilden de klassieke schoonheid overtreffen. Ze streefden ernaar hun beelden nog perfecter, nog esthetischer te maken. Er zat geen ruw kantje meer aan - alles werd strakgetrokken en gladgestreken. Je zou het tegenwoordig fotoshoppen kunnen noemen.''

Volledig scherm
De drie gratien, van Antonio Canova. © ANP

Puimsteen

In de Hermitage zijn onder de titel Classic Beauties - Kunstenaars, Italië en de schoonheidsidealen van de 18de eeuw vanaf zaterdag de mooiste schatten uit het neoclassicisme te bezichtigen. Daaronder drie wereldvermaarde sculpturen van de Italiaanse kunstenaar Antonio Canova: De drie gratiën, Amor en Psyche en Hebe.

Met name Canova onderscheidde zich door zijn zoektocht-in-marmer naar het ideaalbeeld van de mens, naar de goddelijke schoonheid van de sterveling. Steen werd bij Canova fluweel, zó polijstte hij zijn sculpturen met het fijnste puimsteen. Zijn figuren bezitten een welhaast perfecte gratie - hun natuurgetrouwe anatomie is tot in het kleinste detail opgepoetst.

Maar ook schilders, vaak moe van de bombast van de barok en de tergende tierelantijnen van de rococo, gingen op zoek naar de wortels en naar de natuur van de klassieke oudheid. Hubert Robert, Angelika Kauffmann en Anton Mengs repten zich naar Rome, dé artistieke hoofdstad van Europa, om de oude geschiedenis te verbeelden.

Grand tour

,,Rome'', zegt Wieman, ,,was ook bij rijke particulieren een rage. Aldus ontstond het fenomeen van de grand tour, een culturele kennismakingsreis voor jonge welgestelde Europeanen.''

Het (massa)toerisme avant la lettre naar Italië leidde tot een snelle verbreiding van het neoclassicisme over het gehele continent en vond zijn weg naar de (land)huizen van de elite. Wie het zich kon permitteren, liet zich portretteren. Tegen een klassiek decor, vanzelfsprekend. En voor de smallere beurs waren er volop replica's.

De Hermitage mocht voor Classic Beauties uit de verzameling van de Hermitage in Sint-Petersburg putten, maar heeft ook stukken in bruikleen uit particuliere collecties en museaal bezit uit het paleis van Paul en Maria in het Russische Pavlovsk en het Teylers Museum in Haarlem.

poll

Ik ben weer trots op het Nederlands Elftal

Ik ben weer trots op het Nederlands Elftal

  • Eens (71%)
  • Oneens (29%)
24 stemmen