Volledig scherm
Beeld ter illustratie. © Shutterstock

Belangrijke doorbraak in onderzoek naar mazelen

De mazelen kunnen je niet alleen erg ziek maken, het virus kan ook ‘geheugenverlies van het immuunsysteem’ veroorzaken, waardoor het lichaam vergeet hoe het al bekende ziektes kan bestrijden. Daardoor kunnen mensen die de mazelen hebben gehad jarenlang vatbaar blijven voor aandoeningen die ze daarvoor wel konden overwinnen. Dat blijkt uit twee studies van Nederlandse, Amerikaanse en Britse onderzoekers.

,,De mazelen nemen in feite het vermogen weg (van het immuunsysteem, red.) om zichzelf efficiënt te beschermen’’, zegt dr. Michael Mina, epidemioloog aan de universiteit van Harvard en co-auteur van een van de studies, die donderdag werden gepubliceerd in de vakbladen Science en Science Immunology.

De bevindingen zijn gebaseerd op een analyse van bloedstalen van 82 niet-gevaccineerde kinderen in een orthodox-protestantse gemeenschap in Nederland. Tijdens een mazelenepidemie in 2013 kregen 77 van de 82 kinderen de mazelen. 

Onderzoekers in de VS, het Verenigd Koninkrijk en Nederland onderzochten bloedstalen van voor en na de infectie om de impact van de mazelen op het immuunsysteem te achterhalen. De focus lag daarbij in één studie op de antilichaampjes - de kleine eiwitten die zich aan virussen vasthechten - en in de andere studie op de witte bloedcellen, genaamd B-cellen, die de antilichaampjes produceren.

Volledig scherm
Een 3D-illustratie van het mazelenvirus. © REUTERS

B-cellen

Wanneer het lichaam een nieuwe ziekteverwekker oppikt, maken B-cellen eiwitten aan die zich aan het virus vastklampen en het aan een ander eiwit geven ter vernietiging. B-cellen blijven deze antilichaampjes ook aanmaken nadat het virus overwonnen is, zodat het lichaam zich de ziekte ‘herinnert’, mocht ze ooit terugkeren.

Kinderen die getroffen werden door de mazelen verliezen echter veel van de B-cellen, die getraind zijn om al bekende infecties te herkennen, zo stelden de wetenschappers vast.

40 à 50 dagen na de infectie hadden de getroffen kinderen een nieuwe voorraad B-cellen aangemaakt die de verloren cellen moesten vervangen. Het is echter nog onduidelijk hoe effectief deze nieuwe B-cellen zijn in de aanpak van specifieke infecties. Dat is aanleiding voor verder onderzoek.

Quote

Mazelen zijn zoals de eerste tien jaar van een onbehandel­de hiv-infectie, samenge­perst in een paar weken

Dr. Michael Mina, Harvard

Antilichaampjes

De tweede studie concentreerde zich op de antilichaampjes zelf. Veel van deze antilichaampjes worden geproduceerd door beenmergcellen die langlevende plasmacellen worden genoemd. Ook die laatste worden vernietigd door de mazelen.

Uit het onderzoek bleek dat de kinderen tussen 11 en 72 procent van de totale diversiteit aan antilichaampjes verloren hadden. Het percentage was afhankelijk van de ernst van de mazelen-infectie.

,,Mazelen zijn zoals de eerste tien jaar van een onbehandelde hiv-infectie, samengeperst in een paar weken - dat is de aard van de schade op het immunologisch geheugen’’, aldus dr. Mina.

Immuunsysteem heropvoeden

Het immuunsysteem van mensen die de mazelen hebben gehad, moet opnieuw in contact gebracht worden met ziekteverwekkers uit het verleden om er opnieuw weerstand tegen op te bouwen.

,,Wat we in feite zagen was de heropvoeding van het immuunsysteem’’, aldus Mina. Hoewel de relatief gezonde Nederlandse kinderen deze tweede infecties konden overwinnen, kan het anders gaan voor ondervoede kinderen of kinderen wier immuunsysteem al verzwakt is, voegt hij eraan toe. ,,Gebombardeerd worden met veel infecties tegelijkertijd kan bijzonder verwoestend zijn.’’

Moraal van het verhaal: vaccineren

Vaccinatie tegen de mazelen elimineert het risico op besmetting met de mazelen nagenoeg volledig. 

Patiënten die de mazelen kregen en wier immuunsysteem dus aangetast werd, dienen zich mogelijk opnieuw te laten vaccineren tegen ziektes waartegen ze in hun kindertijd al ingeënt werden, zoals polio. ,,Zich opnieuw laten vaccineren tegen polio lijkt misschien niet belangrijk in het Verenigd Koninkrijk of de VS, maar in Afghanistan (een van de weinige plaatsen waar de ziekte zich nog steeds verspreidt), wil je mogelijk wel opnieuw vaccineren’’, aldus Mina.

Volledig scherm
Het vaccin tegen de mazelen elimineert het risico op besmetting nagenoeg volledig. © AP