Volledig scherm
Jan Louwerse bij de kerncentrale Borssele. ,,Al die acties hebben mij ook gevormd.'' © Lex De Meester

Fanatiek maar wel op z'n Zeeuws

Al bijna veertig jaar strijdt Jan Louwerse tegen kernenergie. Borssele is nog altijd open. ,,Ons doel komt wel steeds dichterbij.''

De kerncentrale in Borssele, ooit een goudmijn voor nutsbedrijf Delta, draait verlies. Zon- en windenergie zijn in opmars. Het Klimaatakkoord van Parijs is er gekomen. Het stemt Jan Louwerse hoopvol. Al zijn inspanningen en van andere doorzetters die actiegroep Stop Borssele steeds trouw zijn gebleven, beginnen vruchten af te werpen. ,,Wie had dat ooit gedacht...''

Het kan gek lopen, Jan is daar zelf het levende voorbeeld van. Geboren in 1960, in het Walcherse Meliskerke, groeide hij op in een gezin dat trouw de gereformeerde kerk bezocht. ,,Niet te verwarren met de strengere gereformeerde gemeente'', tekent Jan direct aan. ,,Wij gingen 's ochtends naar de kerk en 's middags gewoon naar het strand.'' De gereformeerde kerk, in 2004 opgegaan in de Protestantse kerk, was zijn wereld en heeft hem gevormd. ,,Ik had een bloedhekel aan school, maar catechisatie en de gereformeerde jeugdclub vond ik leuk. Daar hoefde je geen examen te doen en kon je lekker met elkaar bakkeleien, ook over wat er in de Bijbel stond. Lazen we een stuk voor en gingen we daarover in discussie.''

Gezellig

Jongeren van de jeugdclubs zochten elkaar op, onder meer in vormingscentrum Hedenesse bij Cadzand. Daar moet 'het' gebeurd zijn. ,,Vreselijk gezellig was dat. Wat wil je ook, allemaal jongeren van onder de twintig bij elkaar. Het ging er ook serieus aan toe. Je had binnen die gereformeerde jeugdclubs een behoorlijk linksige stroming. Ook mensen die zich tegen kernenergie verzetten. Ik heb het al vaker gezegd, uiteindelijk ben ik links van het kerkbankje gevallen.''

Jan zegt dat wel zo gemakkelijk, maar dat was zeker in Zeeland, en nog wel in Meliskerke, verre van 'normaal'. Hij ging na de lagere school naar de lagere technische school in Middelburg, de christelijke Klarenbeek lts. Niks havo of vwo, waar het in de jaren 70 'normaler' was je met politiek bezig te houden. Al moet je dat ook niet overdrijven, weet Jan. ,,Als je linkser dan het CDA stemde, was je in de ogen van veel mensen, ook jongeren, al snel een communist. Erger kon niet...''

En dan was daar in 1979 'opeens' Harrisburg in de Verenigde Staten, waar een grote hoeveelheid radioactief gas uit een kerncentrale ontsnapte. Het ongeluk schokte de wereld en gaf de anti-kernenergie-beweging in Zeeland, of juíst in Zeeland, zuurstof. Zes jaar eerder was bij Borssele de tweede en grootste kerncentrale van Nederland geopend om aluminiumsmelter Pechiney (later Zalco) van goedkope elektriciteit te voorzien.

Het gevaar lag om de hoek. Stop Borssele groeide. Van communisme moesten veel Zeeuwen dan niks hebben, maar Harrisburg schudde een grote groep, vooral jongeren, wakker. Zaterdag 26 april 1980, zo'n beetje een jaar na de ramp in de VS, trokken 5.000 à 10.000 betogers (cijfers van de politie en de organisatie) door de Middelburgse binnenstad. In alle rust, maar toch, het was wat voor een slaperig provinciestadje.

,,Wij waren fanatiek, zeker'', vertelt Jan, ,,maar wel op z'n Zeeuws. Altijd geweldloos. Ik kwam in die tijd ook in kraakpanden in Amsterdam om te vergaderen. De meeste krakers waren rustige lui. Ze wilden gewoon kunnen wonen, maar er zaten ook anderen tussen, die per se geweld wilden gebruiken. Wij hebben daar nooit iets van moeten hebben.''

Werkloos tuig

Louwerse had ook zijn afkomst mee. ,,Mensen in het dorp Borssele moesten nooit veel van ons hebben. 'Werkloos tuig', waren wij. Dat zeiden ze ook. Als ik dan in plat Zeeuws reageerde, keken ze me aan alsof ze sneeuw zagen branden. 'Een Zeeuw bij die gasten, dat kan niet!' Wel dus.'' Jan was bij vrijwel elke actie rond Borssele betrokken, ook bij die in 1987 na opnieuw een ramp, in Tjsernobyl in de Oekraïne. Het liep 's nachts volledig uit de hand. Een harde kern demonstranten sloeg een peloton Mobiele Eenheid terug de busjes in. Jan was hem toen al gepeerd. ,,Ik voelde dat het uit de hand ging lopen en ben thuis gaan slapen.''

De strijd tegen kernenergie, de groep mensen die Jan via Stop Borssele leerde kennen, heeft hem mede gemaakt wie hij is. Na enkele technische banen, eerst loodgieter en later verkoper, heeft hij sinds elf jaar zijn draai gevonden als begeleider van jongeren bij zorgbedrijf Travalje Subiet. Van de vijf medewerkers zijn er twee nog altijd actief bij Stop Borssele.

,,Travalje Subiet is ons eigen bedrijf, een vennootschap onder firma. We kunnen daarom vrij onafhankelijk werken en'', legt Jan een link, ,,dat heeft wat mij betreft zijn wortels in de anti-kernenergie-beweging. 'Bij ons is links tuig aangespoeld', zeggen we wel onder elkaar. En het aardige is, één van de methoden die wij toepassen om jongeren te activeren, is 'geweldloos verzet'. Een sit in hoort daarbij. Net zolang bij een jongere blijven zitten, tot die het spuugzat is en meewerkt. Dat gaat ons vrij gemakkelijk af met al die sit ins bij de kerncentrale.''

De druppel holt de steen langzaam uit. Een volgende kernramp bij Fukushima in Japan, maart 2011, was weer zo'n druppel. Duitsland besloot kernenergie uit te bannen en nog meer energie te steken in alternatieven. Een plan voor een tweede kerncentrale bij Borssele ging van tafel, ook vanwege de hoge kosten.

,,We komen er wel'', zegt Jan Louwerse, ,,al is het verschrikkelijk dat daarvoor rampen nodig zijn.''

Van deze serie verhalen over generaties - plus extra materiaal - komt een boek uit. Bestel het Grote

Generatieboek op pzc.nl/ditzijnwij, voor 17,50 euro. Daar vindt u ook quizzen en een virtueel museum.

Volledig scherm
© Lex De Meester