Volledig scherm
Een werknemer van Sotheby's naast een van de vier versies van De Schreeuw van Edvard Munch. Het schilderij werd in mei 2012 geveild in New York. © EPA

Wereldberoemd schilderij De Schreeuw van Munch schreeuwt niet

Het bekendste schilderij van Edvard Munch, De Schreeuw, is niet wat het lijkt. Iedereen die dacht dat de Noorse schilder zichzelf schreeuwend heeft afgebeeld op het zelfportret heeft het fout. Dat zeg het Brits Museum in aanloop naar een tentoonstelling. ,,De persoon op het doek hóórt iemand schreeuwen.’’ 

Volledig scherm
De lithografie van ‘De Schreeuw’ van Edvard Munch in het Brits Museum. © REUTERS

De golvende lijnen. Het opvallende kleurgebruik. En de persoon met de handen over zijn oren en de mond wagenwijd open. Je kan je het geschreeuw van het poppetje direct voorstellen bij het zien van De Schreeuw. Het iconische schilderij is wereldberoemd. De persoon op het doek kreeg zelfs een eigen emoji. 

Maar het is dus niet die persoon op het schilderij die schreeuwt, meldt het Brits Museum, dat zich baseert op een lithografische versie (een zwart-witdruk) van De Schreeuw. De instelling opent vanaf 11 april een tentoonstelling over Munch en stelt dan onder meer de  lithografie tentoon. Daaronder staat een regeltje in het Duits dat volgens het museum de ware bedoeling van het schilderij zou weergeven: ‘Ik voelde de grote schreeuw in de natuur'. 

Grote angst

Quote

Hij probeerde een emotie op een specifiek moment vast te leggen. Door het onder­schrift weten we hoe hij zich toen voelde

Curator Giulia Bartrum

,,Het maakt duidelijk dat op Munch bekendste schilderij een persoon staat die een schreeuw hoort en niet, zoals veel mensen altijd maar aannemen, een persoon die zelf schreeuwt", zegt curator van de tentoonstelling Giulia Bartrum in Britse media. Munch zou het schilderij aanvankelijk De Schreeuw van de Natuur willen noemen. De bange persoon probeert die schreeuw van de natuur niet te horen door de handen op zijn oren te leggen. 

Het Duitse onderschrift zou volgens Bartrum de inspiratie van Munch voor het schilderij verklaren. De Noor liep in 1892 over een fjord en keek uit over Oslo toen de hemel rood kleurde. Die aanblik trof Munch. ,,Met het onderschrift maakt Munch heel duidelijk dat hij plots een grote angst voelde en dat hij daardoor geïnspireerd werd. Hij probeerde een emotie op een specifiek moment vast te leggen. Door het onderschrift weten we hoe hij zich toen voelde.’’ 

Tien weetjes

Volledig scherm
De lithografie. © EPA

De regel tekst onderaan de zwart-witdruk ontbreekt op de andere versies van het schilderij. Het Brits Museum onthult het weetje in aanloop naar de tentoonstelling in combinatie met negen andere. Zo schilderde Munch twee versies van De Schreeuw en maakte hij er twee met pastelkrijt. In 2012 werd een geschilderde versie voor 119,9 miljoen dollar geveild door veilighuis Sotheby's in New York. Het was met (toen) omgerekend ruim 91 miljoen euro een recordbedrag voor een schilderij dat op een veiling is verhandeld.

Volgens The Telegraph is de vraag of de persoon op het schilderij zelf schreeuwt of niet al tientallen jaren voer voor discussie.  Gunnar Soerensen, voormalig directeur van het Munch Museum in Oslo zei eerder al eens: ,,Het kan een schreeuw van de natuur zijn of een persoon die schreeuwt: het is een kwestie van interpretatie.’’ Maar zijn opvolger Stein Olav Henrichsen, vertelt het dagblad dat het Brits Museum het bij het rechte eind heeft. ,,Er gaan veel interpretaties rond, maar we hebben Munch eigen woorden onder de lithografie. Dit is iemand die zijn handen voor zijn oren doet terwijl hij de natuur hoort schreeuwen.’’  

De tentoonstelling ‘Edvard Munch: love and angst’ is van 11 april tot en met 21 juli 2019 te zien in het Brits Museum.