Volledig scherm
© Teun Hocks

Teun Hocks: ‘De Bredase kunstscene was één grote stimulans voor mij’

BREDA - Met humor en verbeelding buiten de hokjes kleuren. Kunstenaar Teun Hocks keert terug naar Breda voor een grote overzichtsexpositie in het Stedelijk.

Het leven is geen lolletje. Iedereen kent goede en slechte dagen. Humor en relativering zijn dan probate middelen om je erdoorheen te helpen. Grimlachen of grinniken om de absurditeit van ons dagelijks bestaan. Iedereen sukkelt, strompelt en struikelt zich tenslotte door het leven heen. Het is hoge levenskunst om die verwondering voor het alledaagse te koesteren. ‘Verbeelding is ons gegeven voor wat we niet zijn, humor om ons te troosten voor wat we wel zijn’, vatte de Engelse filosoof Francis Bacon ooit samen.

In het oeuvre van kunstenaar Teun Hocks (1947) komen verbeelding en humor miraculeus samen. Kunst die de fantasie prikkelt én een troostrijke glimlach op het gezicht tovert. Vanaf zaterdag wijdt het Stedelijk Museum Breda een grote overzichtsexpositie aan Hocks’ werk. Voor Hocks, die is opgeleid aan de kunstacademie Sint Joost in Breda, is het een welkom weerzien met de stad waar de wortels van zijn kunstenaarschap liggen.

,,Dat is ook het fraaie aan deze expositie. Het Stedelijk Museum heeft veel werken uit mijn prille kunstenaarsbestaan netjes bewaard. In het begin ging ik alle kanten op: foto’s, performances, theater en film. In deze expositie kun je voor het eerst zien hoe ik begonnen ben en van daaruit langzaam de draad oppakte naar mijn latere fotowerk.”

Volledig scherm
© Teun Hocks

In het museum zijn over drie zalen onder meer schetsen, rekwisieten, video’s, films, fotowerken en veel fotoschilderijen bijeengebracht. Zo’n veertig werken uit de eigen Stedelijk-collectie en vijftig in bruikleen.

Teun Hocks zit er ontspannen bij. Sinds een aantal jaren woont en werkt hij in het Franse Saint-Pierre-les-Bois. Nu is hij even terug in Nederland. Hij voelt zich thuis in Breda. De Bredase kunstenaarsscene van de jaren zeventig was richtinggevend voor Hocks. Nauwe vriendschappen ontstonden er met collega’s Pieter Laurens Mol, Sef Peeters, Marius Boender, Harry de Kroon en Moniek Toebosch. De kunstenaars hielden onderling eigen exposities.

,,Je trok je aan elkaar op. Je durfde ook meer. Je had plezier met elkaar. Zo hielp ik mijn collega’s bij de fotografie en deed ik mee met de shows van Moniek Toebosch. Ik was zelf aan het zoeken en spelen, op weg naar een eigen stijl. Die Bredase scene was één grote stimulans voor mij.”

Doos vol foto’s

Het allereerste zaadje voor zijn kunstpassie werd gelegd in zijn vroege jeugd in Leiden. De vader van Teun Hocks was een uiterst vaardig amateurfotograaf.

,,Na zijn dood vond ik een doos vol foto’s. Zoals de kerstkaarten die hij maakte. Dan moest het hele gezin op de foto en zette hij ons heel handig op een vuurpijl. Die foto’s maakten ontzettend veel indruk op me. Fotografie was voor mij voortaan gesneden koek. Ik hoefde het ook niet te studeren op de kunstacademie. Een beetje eigenwijs van me.”

Vanaf eind jaren zeventig maakte Hocks wereldwijd naam met zijn karakteristieke fotoschilderijen. Beelden die direct herkenbaar zijn en na aanschouwing meteen op het netvlies gegrift staan. Droogkomische, absurde en bovenal melancholische taferelen waarin de kunstenaar zelf steeds als protagonist opduikt. Zijn fotoschilderijen zien eruit als scènes uit een film, compleet met decor, toneelrekwisieten en juiste belichting. Iconische beelden die werelden herbergen. Van een mannetje dat zijn droeve gelaat in een winkelruit weerspiegeld ziet, waardoor een feesthoedje in de etalage precies bovenop zijn moede hoofd belandt. Op een ander schilderij kruipt de man weg in een groot vogelnestje of wordt er met een vlindernetje jacht gemaakt op dwarrelende muzieknoten. Beeldpoëzie die je hart een vreugdesprongetje laat maken en waaruit een liefde voor slapstick en surrealisme spreekt.

Volledig scherm
© Stedelijk Museum Breda

Eigengereid

Buitengewoon arbeidsintensief werk want Hocks creëert het liefst in zijn eentje. Per jaar ontstaan er gemiddeld acht fotoschilderijen in zijn werkstudio. Alles begint bij een idee. ,,Maar die heb ik zelden als ik bijvoorbeeld op de fiets zit. Ik moet echt aan de slag. Als ik teken komen de ideeën naar boven. Als je niets doet, gebeurt er niets. De tekening is vervolgens mijn handvat. Als ik het decor bouw blijft de tekening bijvoorbeeld in de buurt. Vervolgens maak ik polaroids waardoor het beeld soms net weer anders wordt. Uiteindelijk maak ik acht foto’s waar een bruikbare tussen moet zitten. Anders ga ik net zo lang door tot het perfect is. Dat maakt me soms onzeker, maar ik moet ook leren imperfectie te accepteren.”

De foto wordt vervolgens nauwkeurig beschilderd. Een eigengereid procedé waardoor Hocks buiten alle hokjes van de foto- en schilderkunst kleurt. Hij is in alles de selfmade man. Zo maakt hij reproducties van zijn eigen werk en werkt hij zelden met assistenten. ,,Ik neem de tijd. Ik geniet van het spel. Heel veel beelden zoals de zee of een landschap zitten al in mijn hoofd. Soms ben ik zo ongeduldig dat ik zelf mijn rekwisieten maak. Zo is er een dubbelloopsgeweer van hout te zien op de expositie. Of een grasmaaier die ik net zo lang aanpas totdat er mijn archetype van de grasmaaier uitkomt. Beelden die wellicht uit mijn jeugd zijn blijven hangen.”

Volledig scherm
© Teun Hocks

Mannetje

Hocks figureert in het leeuwendeel van zijn fotoschilderijen. ,,Maar het werk gaat niet over mij. Op zijn hoogst ben ik een acteur die een beetje zijn best doet.” Zijn geliefkoosde alleman-typetjes is Hocks al die jaren trouw gebleven.

,,Op ieder schilderij keert hij terug. Het mannetje dat denkt dat ie alles kan en hoognodig teruggefloten moet worden. Of het kereltje gedraagt zich juist ontzettend stom. ‘Kom op, kijk om je heen’, wil je dan roepen. En de heel eenzame man niet te vergeten. Losers, zeg maar. Maar vele malen interessanter dan mensen die succes hebben. Je moet durven zien hoe belachelijk je eigenlijk bent. We doen wel stoer, maar we zijn allemaal een beetje clown.”

Van vroeg tot laat – De voorstellingen van Teun Hocks: zaterdag 16 februari t/m 10 juni in Stedelijk Museum Breda. Daarnaast is er van 23 februari t/m 30 maart nieuw werk van Hocks te zien in Torch Gallery, Amsterdam.

Volledig scherm
Teun Hocks © Christel Ooms