Volledig scherm
Rechtbanktekening van verpleeghuisarts Catharina A. tijdens de zitting in de rechtbank van Den Haag. © ANP

Rechter: Euthanasie bij demente vrouw was geen moord

Een voormalige verpleeghuisarts uit Den Haag die euthanasie pleegde op een demente vrouw (74) heeft zich volgens de rechtbank niet schuldig gemaakt aan moord. De rechtbank stelt dat de arts heeft voldaan aan de eisen rondom levensbeëindiging, deze ‘zorgvuldig toegepaste’ euthanasie daarom niet strafbaar is en dat de arts wordt ontslagen van rechtsvervolging. Het is de eerste keer dat een rechter zich buigt over de rol van een arts bij euthanasie op mensen met dementie. Het Openbaar Ministerie overweegt hoger beroep.

Het OM wilde met het voor de rechter brengen van deze inmiddels gepensioneerde arts meer duidelijkheid krijgen over wanneer wel of niet zorgvuldig wordt gehandeld bij euthanasie op dementen en heeft dan ook geen straf geëist. Wel moest de rechter beoordelen of de arts voldoende heeft gevraagd of de doodswens nog steeds bestond en als dat niet het geval was of er dan sprake is van moord.

De rechtbank stelt in het vonnis dat het Openbaar Ministerie in ieder geval het recht had om de arts te vervolgen. Volgens de rechtbank heeft de arts zich echter aan alle voorwaarden van de wet gehouden. De rechtbank stelt, anders dan het OM, dat de arts niet meer met de demente vrouw in gesprek hoefde te gaan over haar doodswens.  Dat was vanwege haar ernstige ziekte ook niet meer mogelijk en er lag al jaren een duidelijke wilsverklaring van de vrouw dat ze dood wilde. Bovendien had de arts twee collega’s geraadpleegd. 

Wilsverklaring

Veel dokters hebben te maken met mensen die een wilsverklaring opstellen waarin ze aangeven dat ze euthanasie willen op het moment dat ze met dementie worden opgenomen in een verpleeghuis. Het toetsen of mensen nog steeds achter die doodswens staan als ze eenmaal dement zijn, is moeilijk.

Ook in het geval van de 74-jarige vrouw die de Haagse arts euthanaseerde in 2016 was er sprake van een euthanasieverklaring uit 2012, maar ze gaf vier jaar later wisselende signalen over haar doodswens. Volgens de arts omdat de vrouw ‘geen verleden en geen toekomst kende en geen betekenis meer kon geven aan woorden als dood en dementie’. ,,Er was geen bewust besef meer bij haar”, aldus de 68-jarige arts tijdens de behandeling van de rechtszaak. 

Lijden

De arts heeft de overtuiging dat de vrouw leed en greep dus terug naar herhaalde wensen om niet zo verder te willen leven.  Ze vertelde de rechter tijdens de rechtszaak dat ze het gesprek met de vrouw over haar wensen ook niet meer was aangegaan omdat dit haar alleen maar zou verontrusten. De familie van de demente vrouw staat achter het handelen van de arts en heeft dat tijdens de behandeling van de zaak tegenover de rechter ook benadrukt.

De arts zelf liet eerder via haar advocaat weten het een nachtmerrie te vinden om op verdenking van moord in de verdachtenbank te zitten. ,,Terwijl je naar eer en geweten hebt gehandeld.”

Omdát het OM ook overtuigd is dat de arts naar eer en geweten heeft gehandeld, werd er geen straf tegen haar geëist. Wel heeft de arts volgens justitie de dunne, maar fundamentele grens overschreden door het leven te beëindigen zonder nadrukkelijk verzoek daartoe.  De rechtbank is het daar nu niet mee eens.

Het Openbaar Ministerie overweegt in hoger beroep te gaan. Volgens het OM is de zogenaamde actuele verificatie, de vraag of een patiënt echt dood wil, nog wel steeds nodig. Het OM wil eerst het vonnis goed doornemen voor er een beslissing wordt genomen.

Opgelucht

De Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) is ‘super opgelucht’ dat de rechter in de strafzaak heeft geoordeeld dat er sprake was een zorgvuldige euthanasie. ,,Deze uitspraak is gezien het uiterst zorgvuldige handelen van de arts niet meer dan terecht”, aldus de organisatie. ,,Tot opluchting van de NVVE erkent de rechter met dit oordeel de waarde van een schriftelijke wilsverklaring en daarmee het recht op zelfbeschikking.”

Gemengde reacties in Kamer op euthanasievonnis
In de Tweede Kamer is gemengd gereageerd op het vonnis. De SGP en de ChristenUnie vrezen een hellend vlak. Pia Dijkstra van D66 noemt de uitspraak ‘goed nieuws'. ,,Geschrokken van vrijspraak in euthanasiezaak vrouw met dementie”, zegt SGP-voorman Kees van der Staaij op Twitter. “Bezorgd dat hiermee het hek van de dam is. Het doden van mensen die hun wil niet bekend kunnen maken is huiveringwekkend.”

Carla Dik-Faber (ChristenUnie) is bezorgd dat de ,,wilsverklaring steeds meer als iets ‘absoluuts’ wordt gezien. De schriftelijke wilsverklaring mag de actuele bevestiging van de doodswens niet overbodig maken.”

,,Deze uitspraak is heel goed nieuws”, vindt Dijkstra. ,,Voor de arts en voor de familie. Wat moet het voor hen een zware tijd zijn geweest!”

KNMG: meer duidelijkheid na vonnis
Het ontslaan van rechtsvervolging van de arts is voor de artsenfederatie KNMG goed nieuws. ,,Met deze uitspraak geeft de rechtbank meer duidelijkheid over het al dan niet bestaan van een plicht van een arts om de actuele levens- of stervenswens van een wilsonbekwame, demente patiënt te verifiëren” zegt voorzitter René Héman op de eigen site.

,,De rechtbank oordeelde dat de arts een dergelijke plicht niet heeft en vindt het verifiëren in deze situatie bovendien niet betekenisvol, omdat de patiënt diep dement en volledig wilsonbekwaam was”, begrijpt de organisatie.

Nienke Nieuwenhuizen, voorzitter van Vereniging Specialisten Ouderengeneeskunde Verenso, stelt op dezelfde site dat er dilemma’s blijven bestaan: ,,Als arts zul je zeer zorgvuldig moeten blijven wikken en wegen, bij ieder verzoek om levensbeëindiging opnieuw. Een schriftelijke wilsverklaring is immers geen waardebon voor levensbeëindiging. Laten we vooral met elkaar blijven zoeken naar een antwoord op het lijden, dat onder deze vraag uit de maatschappij ligt. Al kunnen we lijden nooit helemaal voorkomen.”

  1. Identificatie gruwelijke Haarlemse flatbrand neemt meer tijd in beslag

    Identifica­tie gruwelijke Haarlemse flatbrand neemt meer tijd in beslag

    De identificatie van de dode die werd aangetroffen bij een fatale brand in Haarlem neemt nog meer tijd in beslag. Dat meldt de politie naar aanleiding van de brand in een complex aan de Rudolf Steinerstraat, waarbij een groot aantal appartementen moest worden ontruimd. Volgens nog onbevestigde berichten van buurtbewoners zou het slachtoffer een zeven maanden zwangere vrouw zijn, die in haar slaapkamer door haar man in brand gestoken zou zijn.