Aan de vooravond van Tsjernobyl heerste in Nederland een typische jaren tachtig-sfeer. Voor 21 mei stonden verkiezingen gepland, in de week van 5 mei wilde het eerste kabinet-Lubbers zijn plan voor drie nieuwe kerncentrales door de Tweede Kamer loodsen. Milieudefensie voerde een campagne 'stem tegen kernenergie' en organiseerde grote anti-kernenergiefeesten op locaties waar mogelijk een centrale gebouwd zou worden. De regering werd er niet zenuwachtig van. De Kamer zou best akkoord gaan. Zo waren de jaren tachtig: op straat klonk het rumoer, maar premier Lubbers loodste zijn kabinet vaardig en zelfverzekerd door de maatschappelijke onrust.
Maar op zondag 27 april gebeurde iets vreemds. In een Zweedse kerncentrale kwam een ploegje werknemers terug van zijn shift. Bij de routinecontrole bleek hun werkkleding een verhoogde radioactiviteit af te geven. Na onderzoek bleek met de centrale zelf echter niets mis. Vervolgens kwamen ook uit andere delen van Europa meldingen van verhoogde radioactiviteit.
'De volgende dag ging hier ook het alarm af', zegt André Versteegh, directeur van de Nuclear Research & consultancy Group in Petten, het Nederlandse expertisecentrum voor nucleaire technologie. 'Aanvankelijk wisten we niet wat er aan de hand was, maar op satellietfoto's was te zien dat de kerncentrale in Tsjernobyl in brand stond. Verder wisten we niets. De Sovjet-Unie bestond nog, daar kwam nauwelijks informatie vandaan.'
In Den Haag tastten de autoriteiten ook in het duister. Alle rampenplannen waren gebaseerd op een ongeluk in Borssele of Dodewaard. Volgens de deskundigen zouden de reactoren bij een ongeluk snel doven, waardoor de radioactiviteit niet verder dan een paar kilometer zou reiken. Met een radioactieve wolk over heel Europa had niemand rekening gehouden.
Een paar weken lang was Nederland in de ban van deze onzichtbare, maar angstwekkende wolk. Apotheken werden belaagd door mensen die jodiumtabletten tegen de straling eisten, er werd bronwater gehamsterd, zwangere vrouwen bleven binnen.
Het waren nerveuze dagen, zegt Pieter Winsemius, tegenwoordig hoogleraar in Tilburg en lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, destijds minister van Milieubeleid. 'Na drie dagen zat mijn nek helemaal vast. De schade kon groot zijn. Dan voel je die verantwoordelijkheid wel heel sterk.'
'De argumenten van twintig jaar geleden gelden nog steeds. Centrales zijn behoorlijk veilig, maar een ongeluk is meteen een potentiële ramp. Het afvalprobleem is nog helemaal niet opgelost. Bovendien is er een nieuw argument tegen kernenergie bijgekomen: de proliferatie van kernwapens, zoals je nu in Iran ziet.'
Na Tsjernobyl werd Pieter Winsemius van genuanceerd voorstander tot genuanceerd tegenstander. 'Ik heb een ander argument dan de meeste mensen. Na Tsjernobyl kwam ik tot de conclusie dat de mens niet de baas was over technologie. Te veel mensen raakten in paniek. Ik heb voorbeelden van slecht openbaar bestuur gezien. Duitsland waarschuwde ons pas dat er een radioactieve wolk naderde, toen we hem zelf al hadden opgemerkt. Ook in Den Haag zag je veel mensen wegduiken, ze konden de spanning en de verantwoordelijkheid niet aan.'
'Ik geloof best dat de nucleaire technologie veilig is. Maar de mens is niet veilig.'
Succes met je pilletje
Sorteer reacties
