De zesde klas van de Rijksleerschool van meester Minet in 1935. Uiterst links in de achterste rij Herman Entink en naast hem Jan de Graaf. foto's collectie Jan de Graaf
Jan de Graaf (geboren 1922) wijst naar de jongen uiterst links op de achterste rij op de klassenfoto van de zesde klas van de Rijksleerschool. "Dat was mijn maat Herman Entink.
Ik sta naast hem. Zijn ouders hadden een eethuis op de hoek van de Lange Delft en de Oude Kerkstraat. Hij is later dokter in Kloetinge geworden. Het was een stille jongen, maar dat was ik ook."De Rijksleerschool stond in de Sint Sebastiaanstraat, een zijstraat van de Lange Noordstraat. "Het schoolstraatje, noemde wij het." Het was een aardig eindje lopen voor Jan, want hij woonde zelf in Nieuw Middelburg - de nieuwe wijk. Toen hij twee was, verhuisde het gezin De Graaf naar een nieuw huis op de hoek van de Zacharias Jansenstraat en de Rozenstraat, tegenwoordig de Prins Mauritsstraat geheten. " Het waren ideale woningen voor die tijd."
Toen hij wat ouder was, mocht Jan elke week de huurpenningen brengen naar het kantoortje van de woningbouwvereniging bij het Van Epenpark.
Zijn vader werkte als stukwerker bij lampvoetenfabriek Vitrite, toen nog gevestigd aan de Maisbaai. De crisis trof in die jaren ook het gezin De Graaf. In 1937 werd vader ontslagen. Twee jaar bleef hij zonder werk tot hij in 1939 weer aan de slag kon bij zijn oude werkgever.
De machines waren niet echt veilig. Af en toe raakte wel eens iemand bekneld tussen de aandrijfriemen. De arbeiders op die afdeling van de Vitrite waren gemakkelijk te herkennen. "Bijna alle mannen misten een duim. Mijn vader ook." Kapotte aandrijfriemen mocht vader De Graaf mee naar huis nemen. "Hij was amateurschoenlapper. Van die riemen maakte hij schoenzolen."
Al hadden ze het niet breed, als het even kon legden vader en moeder De Graaf wat centen opzij voor het toneel. Zeker als een bekende radio-artiest een voordracht kwam houden in de schouwburg. Zoon Jan ging op pianoles bij een neef van zijn vader, Piet de Graaf. Later zou Jan nog jaren in het Zeeuws Orkest spelen: piano, pauken en altsaxofoon. "Een andere neef van mijn vader, Willem de Graaf, speelde toneel. Hij was een geweldige humorist. Buziau, de beroemde artiest, had hem zelfs aangeboden om met hem op te treden. Hij is toen nog naar Amsterdam gegaan. Maar hij heeft het niet doorgezet. De verdiensten waren ook niet echt geweldig."
Wanneer zijn ouders naar de schouwburg gingen, werd Jan 'uitbesteed' bij zijn grootmoeder die in de Wijngaardstraat woonde, in de buurt van Jans school. "Als kind mocht ik bij oma in het alkoof slapen. Dat was voor mij als kleine jongen een feest . Tot ik een keer heimwee kreeg. Toen ben ik in mijn pyjama helemaal naar de schouwburg gelopen en heb in de hal op mijn ouders gewacht."
Zijn grootmoeder was in de Eerste Wereldoorlog weduwe geworden. "Mijn grootvader werkte in de machinekamer van een schip van de Maatschappij Zeeland. Tijdens een overtocht naar Engeland liep zijn schip op een mijn. Oma bleef achter met zes dochters en een zoon."
Kleinzoon Jan heeft nog een foto van de Wijngaardstraat. "Die is nog van voor 1922. Je ziet mijn grootmoeder in de deuropening staan."
Vlak bij oma's huis was het 'Soepuus'. Echt arme mensen, veelal ouderen, gingen daar dagelijks een pannetje soep halen. "Als ik erwtensoep ruik, moet ik nog altijd aan het Soepuus denken. Niet vanwege de smaak, ik heb nooit soep van het Soepuus gegeten, maar vanwege die heerlijke geur."
