Animatie van Lukas de Jong van de vooroorlogse Groenmarkt. Links is een deel van de Nieuwe Kerk te zien.
Morgen is het 69 jaar geleden dat Middelburg zwaar werd getroffen door
oorlogsgeweld. En hoewel de stad haar littekens na de oorlog goed heeft
weten te maskeren, werd het nooit meer zoals vroeger. In 2010 wordt het
bombardement grootscheeps herdacht. Onderdeel is het op een website laten
herleven van de oude stad met authentiek fotomateriaal gecombineerd met
moderne technieken. De site toont onder meer kleurendia's uit 1939 van een
Hollandse fotograaf die verliefd werd op de Zeeuwse hoofdstad.
Zie ook:
Het is lekker weer in Middelburg, de dag dat H.B.E. Warnaars in de herfst van 1939 van Overveen naar de Zeeuwse hoofdstad reist. Hij heeft zijn camera meegenomen. Warnaars wil de oude stad op kleurendia's vastleggen. Vanaf zijn logeeradres, Hotel De Burg aan de Groenmarkt, kuiert hij door de stad. Zo loopt hij langs het Prins Hendrikdok in de richting van het Oost-Indisch Huis. Een complex van gebouwen waar eens de VOC haar voorraden bewaarde.
Bewonderend stelt Warnaars zijn statief op, plaatst de camera erop, stelt nauwkeurig diafragma, sluitertijd en afstand in en drukt af. Het machtige monument is in kleur vereeuwigd.
Warnaars is een van de eersten die het pand met behulp van de moderne kleuren-dia-techniek vastlegt. Maar weinig mensen hebben in 1939 het geld of de kunde om in kleur de fotograferen.
Warnaars is geboeid door het Oost-Indisch Huis. Hij maakt ook nog dia's van de binnenplaats, tussen de Rotterdamsche Kaai en de Breestraat. En hij maakt een fraai overzicht van de Kaai gezien vanaf het muurtje van het Prins Hendrikdok. Een goed standpunt trouwens, want hij hoeft zich maar om te draaien om de Dam, de Graanbeurs en de Lange Giststraat in beeld te krijgen met de Lange Jan op de achtergrond. Warnaars is een van de weinigen, zo niet de enige, die in het vooroorlogse Middelburg kleurenfoto's maakt. Decennia later belanden de dia's bij het Zeeuws Archief. Een beetje onwennig is het wel om het Middelburg van de jaren dertig in kleur. Hoe flets ook, 1939 lijkt in kleur veel dichterbij dan in zwartwit.
Warnaars kan niet de hele stad in beeld brengen. Vanwege de oorlogsdreiging raadt burgemeester J. van Walré de Bordes hem aan de trein naar huis te nemen.
"Jammer genoeg heeft hij niet alles kunnen fotograferen wat in 1940 verloren ging. Hij maakte vooral foto's op en rond de Dam", zegt Leo Hollestelle van het Zeeuws Archief. "Maar ja, toen wist hij natuurlijk niet dat de stad gebombardeerd zou worden."
Wat Warnaars eind jaren dertig ook niet kon weten was de sloopwoede van de naoorlogse jaren. Het Damplein oogt anno 2009 misschien wel authentiek met zijn kasseien, maar tot in de jaren zestig stond hier een huizenblok. Aan de ene zijde de Korte Delft, aan de andere kant de Lange Giststraat die via het Gistpoortje overging in de Korte Giststraat. De Korte Delft is sinds de sloop nog korter geworden. En alleen de naam Korte Giststraat houdt de herinnering aan haar lange naamgenoot levend.
De Geere is nog zo'n hoekje in de binnenstad dat moest wijken. Niet voor een plein, dat de binnenstad licht en (parkeer-)ruimte verschafte, maar voor opeengepropte jaren-zeventig-hoogbouw die meer afbreuk doet aan het monumentale karakter van de stad dan de klassieke wederopbouwarchitectuur van de jaren veertig en vijftig.
Na de oorlog zal Warnaars nog regelmatig terugkeren naar Middelburg. In 1995 laat hij zijn 'lantaarnplaatjes' zien in de Middelburgse schouwburg. De stad maakte indruk. In een interview met de PZC spreekt hij dat jaar nog met veel passie over de stad. "Ik heb mijn hart aan Middelburg verpand."
Terug naar het einde van de jaren dertig. Als Warnaars met zijn camera door de stad sjouwt is Kees van Westreenen een jaar of twaalf, dertien. Hij bezoekt de HBS aan de Sint Pieterstraat. Zijn vader is directeur van de Amsterdamsche Bank aan de Lange Noordstraat, tegenover de katholieke kerk. "Een indrukwekkend gebouw met zijn houten toren."
Met zijn broer Hans beheert hij de Adriaan van Westreenen Stichting. De stichting trekt zich het lot aan van kinderen in Indonesië en bevordert onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog. Want die periode fascineert hem. Als achttienjarige maakt hij de strijd in de Betuwe mee als de Duitse en geallieerde legers acht maanden lang tegenover elkaar staan. "Lou de Jong besteedde maar een paar pagina's aan die periode. Onze stichting heeft toen de opdracht verstrekt om een historische studie te laten verrichten."
Tot de vergeten periodes uit de oorlog mag ook de strijd in Zeeland in de meidagen van 1940 worden gerekend. "Buiten de provincie weet nagenoeg niemand dat in Zeeland langer werd gevochten en dat Middelburg werd gebombardeerd." Die witte vlek in de vaderlandse geschiedschrijving wil de stichting opvullen. Victor Laurentius krijgt de opdracht om de activiteiten van de Fransen en de Belgen in Zeeland te onderzoeken.
Kees van Westreenen komt regelmatig terug in de stad van zijn jongensjaren, waar hij tot 1944 woonde. In het Zeeuws Archief haalt hij met zichtbaar plezier herinneringen op: "Middelburg was fantastisch voor de oorlog. De Markt, toen nog de gróte Markt. De Lange Delft met zijn schitterende gebouwen, de Sint Pieterstraat was ook zeer imponerend. En niet te vergeten het Oost-Indisch Huis, vlakbij de Oostkerk, die wij op zondag bezochten. De gaarkeuken aan de Wijngaardstraat, waar we vaak speelden. De stalling van de boerenkarren en die geweldige paarden achter het stadhuis aan de Simpelhuisstraat bij ons om de hoek. Veel mensen liepen nog in dracht. Nee, niet alleen de mensen uit de dorpen die op marktdag kwamen, maar ook Middelburgers."
Met het Zeeuws Archief werkt Van Westreenens stichting mee aan de grote herdenking volgend jaar. Hij is nieuwsgierig naar het project van Lukas de Jong, het Zeeuws Archief en de PZC om het oude Middelburg virtueel te herbouwen. "Ik hoop dat het lukt ook mijn Lange Noordstraat in beeld te brengen."
Sorteer reacties
