Niet beschikbaar!
Foto: ANP
(ACHTERGROND) De traditionele middenpartijen zitten in de verdrukking. De VVD handhaaft zich nog, voor PvdA en CDA dreigt een rol in de marge. Het is te vroeg hen af te schrijven maar met alleen een nieuw boegbeeld redden ze het niet.
Zie ook:
Het is met de grote middenpartijen van weleer een beetje als met de traditionele grote drie in het voetbal. In het gevecht om het kampioenschap van de eredivisie wisselden Ajax, PSV en - in mindere mate - Feyenoord tot tien jaar terug stuivertje. De concurrentie kwam er amper aan te pas. Zo ging het al die tijd ook met CDA, PvdA en - op enige afstand - de VVD. Zij 'regeerden het land.' Maar zoals bij het voetbal AZ en FC Twente zich het laatste decennium aan kop hebben genesteld, geldt datzelfde nu voor de SP en de PVV. En zij gaan niet meer weg.
Bredere top
In voetbaltaal heet het dan dat 'de top breder is geworden'. In de politiek is het idem dito stelt politicoloog Tom van der Meer. Hij leidde recent een onderzoek naar kiesgedrag voor de Universiteit van Amsterdam. Zijn voorspelling: op de lange termijn groeit Nederland toe naar een systeem waarbij ongeveer zeven partijen elk zo'n twintig zetels zullen hebben. "Echte uitschieters, waarbij een enkele partij meer dan vijftig zetels weet te halen, zoals het CDA in de jaren tachtig, zie ik niet meer gebeuren. Ons partijstelsel fragmenteert", stelt Van der Meer.
Depolarisering
De neergang van de traditionele top is onmiskenbaar. Vaak wordt de ontzuiling aangehaald als verklaring, de tijd dat mensen uit katholieke of 'rode' kring automatisch op de KVP of de PvdA stemden, ligt achter ons. Maar er is meer aan de hand. "Het heeft ook te maken met de depolarisering sinds de jaren tachtig", zegt Kees Aarts, hoogleraar politicologie aan de Universiteit Twente.
Vervagen
CDA, PvdA en VVD vormden beurtelings met elkaar een coalitie (met soms een derde kleinere erbij), waardoor onderlinge verschillen tussen de partijen zijn vervaagd, met 'Paars' als toppunt. Partijen werden daardoor minder herkenbaar. Bovendien torst het 'oude midden' een geschiedenis met zich mee, waar ze door andere partijen gretig op worden aangesproken. Neem het debat over Europa. PvdA en CDA hebben deelname aan de Europese Unie altijd onvoorwaardelijk gesteund. Dat maakt het voor hen moeilijker daarop onbevangen kritiek te leveren. SP en PVV torsen die erfenis niet, dus kunnen zij onbekommerd een helder standpunt innemen. "Dat spreekt kiezers aan", aldus Aarts.
Verder speelt mee dat het 'nogal druk' in het politieke midden is geworden. 'Flankpartijen' als GroenLinks en SP zijn naar het midden getrokken: Emile Roemer kijkt wel uit met oud-'sosjalistiese' programmapunten als 'Nederland uit de NAVO' de boer op te gaan. CDA en PvdA voelen de concurrentie aan den lijve. "Hun politieke midden is helemaal dichtgeslibd", aldus Van der Meer.
Stabiele coalitie
Al deze ontwikkelingen maken het steeds moeilijker een stabiele coalitie te vormen. Nog nooit was de grootste partij zo klein: de VVD heeft 31 zetels. Vroeger konden twee partijen samen een meerderheidskabinet vormen, nu lukt dat niet meer. Het Nederlandse kiesstelsel werkt die ontwikkeling in de hand, stelt Gerrit Voerman, directeur Nederlands Documentatiecentrum Politieke Partijen en hoogleraar aan de Universiteit van Groningen. "Door de lage kiesdrempel is het gemakkelijk voor een nieuwe partij om in de Tweede Kamer te komen. Voor nieuwkomers is het niet problematisch om op te stomen naar het kabinet, zie de LPF en de PVV."
Leider
Het is opvallend dat de VVD zich als enige nog weet te handhaven. Vaak wordt het huidige liberale succes op het conto geschreven van de goedgebekte Mark Rutte. Maar volgens Leidse hoogleraar politicologie Rudy Andeweg is er weinig bewijs dat mensen stemmen op een partij vanwege de leider. "Uit ons onderzoek blijkt dat maar 8 procent van de kiezers zou meebewegen naar een andere partij als de leider zou overstappen." Het succes van de VVD schuilt volgens de experts in de koers van die partij. PvdA en CDA zouden daar lering uit kunnen trekken.
Duidelijke thema's
De les luidt: kies één of twee thema's die goed bij de partij passen en profileer je daarmee. Van der Meer: "De VVD heeft voluit gekozen voor 'economie' en 'law and order'. Heel herkenbaar en geloofwaardig voor de kiezer." Dat het CDA zich ook manifesteert met een economisch thema, is volgens Van der Meer 'vreemd'. "Grijp liever terug naar de Balkenende-jaren. Het normen- en waardenthema paste heel erg bij het CDA." Voor de PvdA heeft hij eenzelfde devies: niet aanschurken tegen de SP. "Kiezers kiezen toch altijd liever voor het origineel."
Ook Aarts denkt dat de geprangde middenpartijen op zoek moeten gaan naar een vaste koers en de verleiding moeten weerstaan mee te willen liften op successen van nieuwkomers. "Blijf consistent. Je doet er het beste aan om je eigen lijn door te trekken."
Maurice de Hond over de middenpartijen:
Sorteer reacties
