Segers van de Christen Unie, Roemer van de SP, Rutte van de VVD, Asscher van de PVDA en Buma van het CDA vullen de stemwijzer in
Volledig scherm
Segers van de Christen Unie, Roemer van de SP, Rutte van de VVD, Asscher van de PVDA en Buma van het CDA vullen de stemwijzer in © ANP

Bezuinigen is uit, spenderen is in

VerkiezingsprogrammaNa jaren van bezuinigingen willen politieke partijen het geld weer laten rollen. Uit berekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) blijkt dat nagenoeg alle partijen in de volgende kabinetsperiode minder geld overhouden dan voorzien.

Quote

Partijen opteren weer voor geld uitgeven

Laura van Geest

Vanochtend presenteerde CPB-directeur Laura van Geest de doorrekening van de verkiezingsprogramma's. In totaal gingen elf partijen financieel met de billen bloot. PVV, 50PLUS en de Partij voor de Dieren hebben geen cijfers bij het CPB aangeleverd. 

Van VVD tot SP, allemaal kiezen ze voor extra investeringen tot en met 2021. De economie zal hierdoor iets harder groeien en de werkloosheid zal verder afnemen. Het grote verschil zit hem in de keuzes die partijen maken. Waar SP en in mindere mate PvdA  vooral meer geld uittrekken voor de zorg en de sociale zekerheid, zet de VVD vol in op lastenverlichting voor gezinnen en kiezen vooral VNL en de christelijke partijen voor meer geld naar Defensie. D66, GroenLinks en PvdA pompen extra geld in het onderwijs.

CPB-directeur Van Geest stelt dat er sprake is van forse onderlinge verschillen. ,,Er valt echt wat te kiezen. In 2012 domineerden de bezuinigingsvoorstellen, nu draait de economie beter en opteren partijen weer voor geld uitgeven."

Langetermijneffecten

Het CPB benadrukt dat keuzes die partijen voor de korte termijn maken flink doorwerken in de toekomst. Zo laat het SP-programma tot en met 2021 de werkloosheid het rapst dalen, maar op de lange termijn vernietigt het juist werkgelegenheid. Daarnaast zullen door het SP-programma in latere kabinetten nieuwe bezuinigingen nodig zijn om ook in de toekomst de zorg, uitkeringen en AOW te kunnen betalen. VVD en ChristenUnie houden de zogeheten 'houdbaarheid' van de overheidsfinanciën juist het meest op peil.

SP, GroenLinks en PvdA kiezen ervoor om de inkomensverschillen het meest te laten dalen. De VVD laat die als enige grote partij juist flink oplopen. Opvallend is dat de liberalen, die zich graag profileren als ondernemerspartij, bedrijven hogere belasting opleggen. Nieuwkomer VNL en het CDA geven werkgevers juist een lastenverlichting.

,,Groenlinks heeft het programma voor de ruggengraat van de samenleving: voor de leraar, de verpleegkundige, de kapper en de bouwvakker. Zij krijgen meer inkomen, meer banen en gaan minder betalen voor hun zorg'', zei Jesse Klaver als reactie op de cijfers. ,,De keuze op 15 maart is helder. De VVD vergroot de armoede, de ongelijkheid en het klimaatprobleem. Zij laten gewone mensen in de steek. GroenLinks vergroot de zekerheid, de gelijkheid en de duurzaamheid in onze samenleving. Wij brengen de solidariteit terug.'' PvdA-Kamerlid Henk Nijboer zegt: ,,Is het ieder voor zich zoals bij de plannen van VVD en D66 of gaan we samen vooruit.''

Defensie

Een trendbreuk met voorgaande jaren is dat partijen investeren in veiligheid en defensie. Alleen SP en GroenLinks houden het budget slechts op peil, terwijl nieuwkomers DENK en de Vrijzinnige Partij hier het mes inzetten. Bijna alle partijen verhogen het budget voor ontwikkelingshulp of laten dit ongemoeid. Alleen VVD en VNL zijn van plan hier fors in te snijden. 

De verkiezingsprogramma's bevatten goed nieuws voor ouderen. Alle partijen hebben het dreigende koopkrachtverlies voor gepensioneerden omgebogen in een plus. Vooral de linkse partijen spekken de AOW'ers.

De VVD verdedigt de dalende koopkracht voor mensen met een uitkering de komende jaren. De liberalen willen de stap van uitkering naar baan weer aantrekkelijk maken, ,,zodat je ook ziet dat je er dan echt op vooruit gaat'', aldus VVD-Kamerlid Mark Harbers. De partij trekt extra geld uit voor begeleiding van werkzoekenden door het UWV, voor bijscholing en jobcoaches .Ook willen de liberalen 20.000 plekken extra in de sociale werkvoorziening voor mensen die echt niet aan het werk komen.

Volgens D66-voorman Alexander Pechtold is de aftrek de grootste subsidie die er is en moet de hypotheekschuld zo snel mogelijk worden afgebouwd. Daarmee reageert hij op de vraag of de overheid wel betrouwbaar is als die de hypotheekrente sneller afbouwt, omdat veel mensen daar in hun toekomstplannen geen rekening mee hebben gehouden. Volgens Pechtold kwamen landen met zo'n hoge schuld tijdens de crisis in de problemen. Andere partijen hebben de maatregelen volgens hem uit angst voor de kiezer voor zich uit geschoven. Hij vindt het verantwoord om de aftrek af te bouwen, met lastenverlichtingen op ander gebied als compensatie.

Door alle investeringen loopt de staatsschuld, als percentage van het nationaal inkomen, op. Alleen SP, GroenLinks en SGP laten dit iets dalen. Desondanks blijft de staatschuld in alle programma's onder de Europese norm van maximaal 60 procent.

Organisaties
Oxfam Novib is blij met de keuze van politieke partijen om meer te investeren in internationale samenwerking. Het is nu aan politici om hun verantwoordelijkheid te nemen aan de formatietafel, aldus algemeen directeur Farah Karimi.

Natuur & Milieu zegt in een reactie dat vooral rechtse partijen de ogen sluiten voor de gevolgen die de verkiezingsprogramma's hebben voor het milieu. ,,Van alle grote rechtse partijen durft alleen de VVD de milieu-impact door te laten rekenen en die impact is slecht'', aldus een woordvoerster. ,,Maar schrijnender zijn grote partijen als CDA en PVV die bewust hun ogen sluiten voor de effecten van hun programma's.''

Greenpeace sluit daarbij aan. ,,Geen enkele politieke partij ligt op koers om de afspraken van het Klimaatakkoord uit Parijs te halen'', zegt een medewerker van de milieuorganisatie. ,,Het is opmerkelijk dat PvdA en SP het doel van 55 procent CO2-reductie uit hun eigen Klimaatwet niet halen. D66 en CU doen dat wel, GroenLinks komt het dichtst bij 'Parijs' en schiet met 61 procent zelfs over het percentage heen.''

Volgens de Woonbond willen veel partijen het mes zetten in de verhuurderheffing, maar is dat in de meeste gevallen nog te weinig om huren betaalbaar te houden. Het biedt ook niet de garantie dat er weer voldoende woningen gebouwd gaan worden. De heffing is een belasting die sociale verhuurders betalen aan het Rijk, waardoor de huren volgens de bond de laatste jaren fors zijn gesteg