Een vrouw verlaat het stembureau aan het Javaplantsoen, in een multiculturele wijk in Amsterdam-Oost.
Volledig scherm
Een vrouw verlaat het stembureau aan het Javaplantsoen, in een multiculturele wijk in Amsterdam-Oost. © Marco Okhuizen

Wierd Duk peilt de stemming: 'Een tijdje lief zijn voor elkaar'

Na de verkiezingenIs Nederland minder verdeeld dan gevreesd? Menigeen haalt na de verkiezingen opgelucht adem. ,,Ik ben blij met het poldermodel."

Natuurlijk is Selim Sahin (36) opgelucht. Zijn favoriete partij, Denk, kreeg drie zetels in de Kamer. En de PVV werd niet de grootste. ,,Prachtig ook om te zien hoezeer jongeren met een migratieachtergrond betrokken waren bij deze verkiezingen", zegt de Turks-Nederlandse ondernemer uit het Brabantse Oudenbosch. ,,Tot diep in de verkiezingsnacht waren ze met mij aan het appen. Dat was vroeger nooit zo."

Ik bezocht Selim een half jaar geleden, toen ik begon aan m'n reis langs Nederlandse burgers. Ik wilde weten wat hij dacht over de stand van het land. Selim, kind uit een Turks gastarbeidersgezin, was verontrust. Op zijn bedrijfspand was een hakenkruis geklad. ,,Hoe leg ik dat uit aan mijn kinderen?" Nu kan Denk in het parlement spreken voor hem en andere moslims, hoopt hij. ,,Als er iets met een moskee gebeurt, trekken zij aan de bel."

Verbinding

Wat mij opviel op mijn reis: er zijn veel 'gematigde' betrokken burgers. Mensen die uit zijn op verbinding. Iemand als Mascha Prins (40), pr-consultant uit Eindhoven. Zij noemt zichzelf een 'typisch Gutmensch' en geeft spullen weg aan armere gezinnen. ,,Polarisatie is nergens goed voor", zei Mascha toen ik haar sprak in december. Deze week stemde zij op de VVD. ,,Om te voorkomen dat Wilders aan de macht zou komen. Ik hoop dat er een polderkabinet komt. Dat past bij Nederland. Vanaf nu moet iedereen maar 's een tijdje lief zijn voor elkaar."

Loodgieter Edwin Heij (49) uit Zeist stemde altijd VVD, vertelde hij in september, maar hij voelt zich 'verraden' door Ruttes 'linkse agenda'. Ditmaal koos hij voor de PVV. Nu bekent Heij teleurgesteld te zijn. ,,Wilders heeft het laten liggen. Hij heeft nauwelijks campagne gevoerd. Misschien wil hij helemaal niet regeren." Edwin is verbaasd dat het zetelverlies voor de VVD en de dramatische afstraffing van de PvdA niet worden geïnterpreteerd als een afwijzing van het regeringsbeleid. ,,Ik geloof de praatjes van Rutte en Buma niet dat ze harder willen optreden tegen immigratie en islamisering."

De opkomst in Amsterdam lag bijna tien procent hoger dan bij de vorige verkiezingen. GroenLinks werd de grootste partij.
Volledig scherm
De opkomst in Amsterdam lag bijna tien procent hoger dan bij de vorige verkiezingen. GroenLinks werd de grootste partij. © Marco Okhuizen

Partijkartel

Wat vindt de Leidse historicus Geerten Waling (30) van de verkiezingsuitslag? ,,De democratie in Nederland is kerngezond", zegt hij. ,,Dat blijkt ook uit de hoge opkomst. Maar de mensen zijn minder te spreken over de politieke praktijk." Waling was eerder in een gesprek met mij kritisch over het Nederlandse stelsel met z'n verstikkende fractiediscipline. Daarom kijkt hij belangstellend uit naar de komst van Forum voor Democratie, dat het 'partijkartel' wil openbreken. ,,Ik vind het dapper en leuk dat zij de democratie willen vernieuwen." Dat Denk het zo goed heeft gedaan, vindt hij zorgelijk. ,,Dat is echt een democratisch probleem. Zij intimideren allochtone Kamerleden en framen tegenstanders nog erger dan de PVV."

Toen ik begin dit jaar in Tiel PvdA-wethouder Corry van Rhee-Oud Ammerveld (60) interviewde, vroeg zij zich af: 'Waarom is iedereen toch zo kwaad op de PvdA?' De VVD en PVV komen met allerlei schandalen weg, merkte Van Rhee op, terwijl de PvdA elke kleinigheid lijkt te worden aangerekend.

Quote

Waarom is iedereen toch zo kwaad op de PvdA?

PvdA-wethouder Corry van Rhee-Oud Ammerveld

Daags na de stembusuitslag is de verslagenheid bij Van Rhee groot. ,,Natuurlijk werkt dit verlies snoeihard door op lokaal niveau. Wat betekent dit voor de gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar? Negen zetels is een enorme psychologische domper. We moeten eerst de zaken op een rijtje zetten en vooral niet gaan meeregeren." Van Rhee krijgt 'heel veel' steunbetuigingen, zegt ze. ,,Uit de raad en ook daarbuiten. Soms komen ze van mensen die ik al jaren niet heb gesproken. 'Dit hebben jullie niet verdiend', is de teneur."

Meeregeren

D66 en GroenLinks deden het, in tegenstelling tot de sociaaldemocraten, wel goed. Dat D66 gaat meeregeren lijkt wel zeker. Voor contentmanager en D66-burgerraadslid Wim van Wegen (36) uit de Noordoostpolder biedt een eventuele coalitie met VVD en CDA een mooie gelegenheid om 'realistischer' te worden. ,,Alexander Pechtold zou zich wat vaker mogen uitspreken over de uitwassen van de islam", zei Van Wegen in januari tegen mij. Nu: ,,Deze uitslag bevalt me. In een centrum-rechtse regering kan D66 worden gedwongen om kritischer te zijn op thema's als de EU, integratie en de islam. Bij ons in de regio is de samenwerking met de ChristenUnie goed bevallen. Dus die kunnen er wel bij. Je ziet: ik ben blij met het poldermodel."

En GroenLinks? Aafke Romeijn uit Utrecht (30, geuzennaam 'naïef links deugmeisje') stemde op de Partij voor de Dieren, 'want ik krijg de kriebels van elke massabeweging'. Maar in de omgeving van de singer-songwriter en schrijfster is GroenLinks populair. ,,Er was onder mijn vrienden en kennissen sprake van opluchting: 'Goddank is Wilders niet de grootste geworden'. Maar ook van ontgoocheling, omdat we weer vier jaar gematigd rechts beleid krijgen." Een tijdje geleden vertelde Romeijn mij dat ze het liefst een bundeling zag van PvdA, SP en GroenLinks. ,,En dan écht meedoen om de macht." Dat Jesse Klaver wil meeregeren in een kabinet met VVD, CDA en D66 leidt voor haar geen twijfel. ,,Dat wil hij heel graag. En een meerderheid van zijn achterban ook, begrijp ik."

Parallel universum

Andere kiezers blijven het gevoel houden dat ze niet worden gehoord. Ik begon deze serie met de verzuchting van Ria Caspers (64), in een open brief aan de fractievoorzitters in de Tweede Kamer: ,,Wat denkt u te gaan doen aan de problemen met de groeiende invloed van de islam?" Caspers kreeg enorm veel bijval: ,,Ik maak me net als u zorgen over mijn kinderen en kleinkinderen", mailde iemand haar. Maar vanuit Den Haag bleef het stil, op een enkel plichtmatig antwoord na. Caspers: ,,Niemand heeft mij de afgelopen maanden gerust kunnen stellen. Integendeel, Denk komt met drie zetels in de Kamer. Dat vind ik schokkend." Dat niet meer mensen, net als zij, verontwaardigd zijn over de opkomst van de islamitische partij, vindt Caspers moeilijk te begrijpen. ,,Soms denk ik: ik leef in een parallel universum."

Quote

Soms denk ik: ik leef in een parallel universum

Ria Caspers