Partijleiders (VLNR) Alexander Pechtold (L, D66), Mark Rutte (VVD) en Diederik Samsom (PvdA) heffen het glas na afloop van het RTL-verkiezingsdebat in 2015.
Volledig scherm
Partijleiders (VLNR) Alexander Pechtold (L, D66), Mark Rutte (VVD) en Diederik Samsom (PvdA) heffen het glas na afloop van het RTL-verkiezingsdebat in 2015. © ANP

Geen debat, geen glorie

De campagneteams van de middelgrote partijen vinden het jammer dat hun de kans wordt ontnomen de twee grootste partijen aan te pakken. Maar CDA, GroenLinks, D66 en PvdA zien nog kansen.

Quote

De druk zal groter zijn, de tijd korter en de kans je ertussen te knokken wat kleiner

Nu het premiersdebat op 26 februari vervalt, zien de spindoctors mogelijkheden een week later op 5 maart. Dan is het eerste televisiedebat tussen de lijsttrekkers in Carré, eveneens door RTL georganiseerd.

Het wordt er niet makkelijker op. ,,De druk zal groter zijn, de tijd korter en de kans je ertussen te knokken wat kleiner'', zegt een Groenlinkser. ,,Het maakt niet veel uit, we doen het een week later'', zegt een D66'er. Een campagnetijger van het CDA meent: ,,De campagne gaat later van start. Nadeel is dat je daar steeds met vier lijsttrekkers in debat gaat. Het premiersdebat was een-op-een.''

De situatie is anders dan vijf jaar geleden: in 2012 trad er een debatmoeheid op omdat er maar liefst acht waren gepland. Nu zijn er in feite twee televisiedebatten. Eentje op 5 maart en nog een op 14 maart. RTL besloot zondag meer dan vier lijsttrekkers uit te nodigen, omdat de marge tussen de middelgrote partijen te klein is. 

Tweestrijd

GroenLinks als vijfde partij bleek te veel voor Wilders en Rutte. Die hebben baat bij een tweestrijd VVD/PVV. Los van die twee grote zijn er nog twee tv-debatten. Op 11 maart organiseert Omroep Brabant het Debat van het Zuiden, maar daar is Wilders niet bij aanwezig. En tv-programma EenVandaag laat op maandag 13 maart Rutte en Wilders nog tegen elkaar in het strijdperk treden. Maar daar zijn de andere partijen dus weer niet bij.

Communicatiewetenschapper Chris Aalberts vindt dat het electoraal proces wel een dreun is toegebracht nu er een debat met meerdere lijsttrekkers is afgevallen. Aalberts: ,,De grote tv-debatten, daar gaat het om, daar leren mensen wat van. Het soort debat waar dat gebeurt, is voor 26 februari geschrapt. Als er daar nu ineens nog maar twee van zijn, dan wordt het erg summier.''

Instabiel

Quote

Als politieke partijen er geen zin in hebben, dan heeft de journalistiek het nakijken

Aalberts verwijst naar het Carré-debat en het NOS-debat een dag voor de Tweede Kamerverkiezingen. ,,Elke keer dat je de kans bij de kiezer verkleint om informatie te vergaren, wordt de kans groter dat hij een instabiele keuze maakt'', zegt Aalberts. Volgens hem zegt het iets over het huidig tijdsgewricht. ,,Als politieke partijen er geen zin in hebben, dan heeft de journalistiek het nakijken.''

Het dynamische podium waarop diverse lijsttrekkers onverwachts een kickstart kregen, is nu weggevaagd door de beslissing van VVD en PVV. Het premiersdebat van RTL gaf in 2012 PvdA-lijsttrekker Diederik Samsom vleugels: hij schoot van 13 naar 38 zetels. Hetzelfde debat maakte SP-voorman Emile Roemer vleugellam: hij tuimelde van 35 zetels naar 15. Daardoor ging de strijd ineens tussen VVD en PvdA, in plaats van tussen SP en VVD.

Niet eerlijk

Toch zijn er kansen voor de anderen. Gamechangers doen zich bovendien niet altijd voor in het televisiedebat. In 2006 werd de opmars van PvdA-lijsttrekker Wouter Bos gestopt door CDA-lijsttrekker Balkenende in het radiolijsttrekkersdebat. De christendemocraat ging er met gestrekt been in: ,,U draait en u bent niet eerlijk!'' Daarna won het CDA de verkiezingen. Dat debat staat deze keer gepland op 24 februari, de eerste dag van het verkiezingsreces.