Volledig scherm
Pim Fortuyn - homo, dandy, intellectueel, bemiddeld - leek geen typische volksheld. © Dijkstra bv.

Professor Pim werd de held van de gewone man

Hij was een voor ons land ongekende politieke wervelstorm en kwam al even on-Nederlands aan zijn einde. Pim Fortuyn staat geëtst in het collectief geheugen.

Het wordt die 6de mei niet warmer dan 16 graden. Het is zonnig, windstil. Nederland telt 's ochtends 16.135.137 zielen. En aan het eind van de dag ten minste één prominente minder. Pim Fortuyn vindt die dag de dood.

Met deze politieke moord gaat Nederland een nieuwe era in, zeggen zelfs stoïcijnse commentatoren. De maanden ervoor is hij als een politieke wervelwind opgerukt richting politiek Den Haag. Nooit eerder - erkennen vriend én vijand - vergaarde een politicus in zo'n korte tijd zo veel liefde én afkeer. En des te harder is de mokerslag als Volkert van der Graaf met drie schoten zijn leven bekort.

Nederland is die maandagavond - en de dagen erna - verdwaasd. Luttele uren na de moord probeert premier Wim Kok de gemoederen nog te bedaren. Die stamelt: ,,Laten we in gódsnaam onze kalmte bewaren.'' Paradoxaal genoeg is er dan al brandgesticht in de parkeergarage van de Tweede Kamer. Een meute is opgerukt richting het Binnenhof. GroenLinks-leider Paul Rosenmöller is de gebeten hond ('De kogel kwam van links!') en nog meer PvdA-leider Ad Melkert. Die zal die nacht zelfs liggend onder een dekentje op de achterbank van Kamerlid Adri Duivesteijn de garage van de Tweede Kamer moeten verlaten.

Voor velen is namelijk die namiddag hun held gestorven, op het Mediapark in Hilversum. Fortuyn heeft de harten van de Nederlandse arbeiders- en middenklasse veroverd in de maanden ervoor. Na eerst een megaoverwinning in de Rotterdamse gemeenteraad met zijn Leefbaar Rotterdam, stoomt hij in de dagen voor de Kamerverkiezingen op 15 mei af op een monsterzege.

Gek genoeg heeft Fortuyn juist niets weg van een volksheld. Hij is alleenstaand. Homo. Dandy. Intellectueel. Hij heeft een chauffeur. Een butler. Een Daimler. Hij is een ex-ambtenaar, een oud-hoogleraar, nota bene. Professor Pim als de spottende koosnaam. Maar in de campagne naar de raads- en landelijke verkiezingen is een romance ontstaan tussen hem en de kiezer. Eerst in 'zijn' Rotterdam, later ook ver daarbuiten.

Pim 'zegt wat hij denkt en doet wat hij zegt'. Hard: ,,De islam is een achterlijke cultuur.'' Maar ook met flair. Humor. Als hij kritiek krijgt van journaliste Wouke van Scherrenburg bitst hij: ,,Ach mens, ga lekker naar huis, koken, veel beter!'' Wordt hem gevraagd of hij überhaupt wel Marokkanen ként, maakt hij zich kwetsbaar, maar ontwapenend. Ja, hij heeft zelfs met ze gevreeën in de darkrooms, meneer!

Vijfde colonne

Maar serieuzer: de multiculturele samenleving is gewoon mislukt. Zeg dat dan ook, is zijn mantra.

Fortuyn weet er een hele groep gedesillusioneerde niet-stemmers mee te mobiliseren. ,,Pim zegt tenminste waar het op staat'', klinkt het. Over Turken. Over Marokkanen. Over de islam. Dat de gewone man niet wordt beschermd. Dat er 'godverdomme' hier 'gewoon een vijfde colonne' is! Fortuyn: ,,Van mensen die het land naar de verdommenis willen helpen."

Simon Fortuyn, één van zijn broers en nu zelf wethouder voor een lokale partij, ziet hoe Fortuyn plots grip heeft op de kiezersgunst, waar de gevestigde partijen die juist verliezen. ,,Pim schetste niet alleen de toestanden met de islamisering en de mislukte integratie, maar hij verweet de toenmalige politici ook de wachtlijsten in de zorg en schoolbestuurders dat ze megalomane leerfabrieken uit de grond stampten. Deze hoofdthema's spraken de grote massa aan."

Alles ligt open voor een grootse toekomst, kortom. Maar op die 6de mei 2002 stoppen de ambulancebroeders om 18.50 uur met reanimeren. De fortuynisten blijven ontredderd achter. In Rotterdam wordt bij Fortuyns huis 'Palazzo di Pietro' de sfeer grimmiger. De Rotterdamse bromburgemeester Ivo Opstelten laat het gemeentehuis openen zodat er condoleanceregisters getekend kunnen worden. Het is een briljant ventiel voor het verdriet, zo zal blijken.

Pim is dood, maar zijn LPF haalt alsnog een ongekend groot aantal van 26 zetels binnen, bij de Tweede Kamerverkiezingen negen dagen later. De wat sullig ogende Mat Herben - een defensieambtenaar - promoveert door die zege plots van Fortuyns persvoorlichter tot fractieleider. De LPF zal een drama worden, een poel van ruziënde Pim-nazaten. Ook Herben erkent dat. Maar Pims nalatenschap is er nog wel. ,,Pim Fortuyn legde zijn vinger op de zere plek. Wij signaleerden een kloof tussen burger en politiek. Destijds wilde men de problemen niet zien, nu wil men ze niet aanpakken. De burger is nog steeds hevig gefrustreerd en ondergronds smeult een veenbrand.''

Geert Wilders

Niet dat de na-Pimse politici die veenbrand niet benoemen. Integendeel. Als Fortuyn toch iets aan erfenis achterliet, dan is het wel zijn idioom. Alles móet benoemd worden. Neem Geert Wilders die het steevast over 'het Marokkanen-probleem' heeft. Of de nieuwbakken politicus Theo Hiddema die spreekt van 'Rif-gerelateerd geweld'.

Dat wil niet zeggen dat de leemte van Fortuyn politiek is opgevuld. Onder de fortuynisten bestaat nog altijd discussie of de PVV nou een waardig opvolger is gebleken. Een hele generatie van politici stond immers op in het kielzog van Fortuyn. Ook Wilders liet zich door hem inspireren, terwijl Herben en anderen wijzen naar Thierry Baudet als 'zuiverste politieke voortzetting van het gedachtegoed van Pim'.

Maar wie kan aan Pimmetje tippen? Mat Herben durft te beweren dat Fortuyn ook nu de Europese politieke agenda had kunnen bepalen. ,,De Britten zien dat half Afrika naar hun land wil komen, dat is het probleem waar Brussel ze mee opzadelt. Als Pim nog had geleefd had je geen Brexit gehad. De zorgen van de Britten zouden zijn weggenomen.''

Houd Simon Fortuyn ten goede. Hij is de eerste om zulk enthousiasme over z'n broer te temperen. Al denkt hij wél dat Nederland qua politieke koers een vitale afslag heeft gemist met de dood van Pim. ,,We zakken weg in het polderlandschap, joh. Op het gebied van integratie is er nog steeds geen plan. De PVV heeft het ook helemaal verkloot. Ze willen zelfs uit Europa. Ben je achterlijk of zo?''

Simon besluit: ,,Het meest simpele wat je erover kunt zeggen is: we zullen nooit weten wat er gebeurd zou zijn.'' Want Pim sterft die dag in mei. En het lonkende premierschap met hem.

Volledig scherm
Maar dat werd hij wel: bij zijn uitvaart stonden duizenden aanhangers langs de weg. © ANP