Hans Dagelet speelt het hoorspel Stervend Europa op het nazomerfestival. foto Hugo Keizer/GPD
Tijdens en na de Eerste Wereldoorlog was er in het neutrale Zwitserland (waar ze allen heen gevlucht waren) een groep kunstenaars actief, die van een bijzonder kaliber was.
Van een zeldzaam en inmiddels uitgestorven ras, moeten we nu misschien wel vaststellen.
De leden waren allemaal pacifistisch, en niet een beetje maar totáál. En niet in jeugdige bevlogenheid (want de meesten waren jong, toen), maar principieel en tot de laatste adem. Frans Masereel, de 'socialistische' houtsnijder, was een van hen. Veel mensen kennen hem en zijn werk nog wel. En Ivan Goll, de surrealistische dichter, was een andere. Hij is wel niet helemaal vergeten, maar er wordt toch zelden meer iets van hem herdrukt of (van zijn toneelstukken) gespeeld.
Zijn meest bekende werk is een novelle uit 1927, Die Eurokokke. Een kleine tien jaar na die vreselijke oorlog was Goll nog altijd overtuigd van de teloorgang van Europa, en daarover gaat die novelle. De 'eurokok' (familie van de streptokok en andere bolvormige bacteriën) vreet heel Europa aan, en de tot paranoia opgejaagde hoofdpersoon is er in Parijs getuige van.
,,Ik ben wakker geworden uit een droom, die zich als een verguld valhek achter mij gesloten heeft." Zo begint de novelle. ,,Ik kan niet meer slapen, ze hebben mijn oogleden weggesneden. Ik moet mijn ogen strak en stijf op de waarheid gericht houden, als iemand van wie ze na het sterven de ogen niet gesloten hebben." En die waarheid is dan, dat er geen waarheid meer bestaat.
De hoofdpersoon is koortsig, zwerft over de straten temidden van straatmeiden, bedelaars, bohemiens en criminelen. Hij vereenzelvigt zich in zijn achtervolgingswaan met de moordenaar waar de roddelkranten op dat moment hun kolommen mee vullen. De stad is één galmende kakofonie van leugens, façades, verdringingen en simulaties. Heel het verhaal maakt een complexe, surrealistische en absurdistische indruk. Net als Ulysses, de modernistische roman van James Joyce van een paar jaar eerder, speelt alles zich af op één, in een roes verlopen dag. En Stervend Europa (al vanaf 1932 de vertaling van Die Eurokokke) is misschien wel niet even hermetisch, maar je kunt er toch beter maar niet te veel in één keer van willen begrijpen.
Als stemmingsbeeld heeft het verhaal waarschijnlijk méér te bieden.
Dat moet althans wel het idee geweest zijn van Hans Dagelet, die bepaalde delen uit Stervend Europa in de vorm van een luisterspel heeft gegoten. Zelf is hij trompettist (met name bij Spinvis) en samen met Jan van Eerd omkleedt hij goedgekozen tekstfragmenten met licht hallucinerende klanken, van jazzy trompet tot allerlei vibes en samples. En zo is het, dat hij daadwerkelijk dat stemmingsbeeld creëert. Passend bij het verhaal, en passend bij de dreigende leegte van een luidruchtig interbellum-tijdperk.
Mensen als Goll laten een heel andere kant van de werkelijkheid zien dan wijzelf (of de reclamemakers) die het liefst zouden zien. Hun fixatie op de zelfkant of zelfs de achterkant van de samenleving is niet vanzelfsprekend boeiend, maar op deze manier wordt het toch intrigerend, zelfs 'mooi'. Ik heb het in een lichte roes ondergaan, en ik vond het prima zo.
Stervend Europa
Tekst: Ivan Goll
Vertaling: Evert Straat
Spel: Hans Dagelet
Muziek/compositie: Jan van Eerd
Gezien: wo. 31/8
'Stervend Europa' is nog vandaag en morgen te zien. Verzamelen om 18.45 uur, Abdijplein Middelburg.
Meer achtergronden, recensies en programma op www.pzc.nl/nazomerfestival
Sorteer reacties
