Niet beschikbaar!
Acteur Bram Kwekkeboom in een scène uit De Rietdekker, de nieuwste voorstelling van Theaterproductiehuis Zeelandia. Het stuk is gebaseerd op het gelijknamige boek van Rinus Spruit. foto Lex de Meester
MIDDELBURG - De meeste mensen koesteren wel een liefdevol herinneringsbeeld aan hun ouders.Soms aan de één iets liefdevoller dan aan de ander. Dat is meestal een stil gebeuren. Misschien omdat het zo universeel is.
Een enkele keer breekt dat gevoel uit in een doorslaand (literair) succes.
Sprakeloos van Tom Lanoye was zo'n topper. En De Rietdekker is dat op zijn
veel bescheidener manier misschien ook wel een beetje. Als we de eerste
editie uit 2008 (Zwieg stille) meetellen, heeft het boek ondertussen al
minstens vierdrukken beleefd. Het is een klein maar fijn verhaal, waarin
Rinus Spruit herinneringen vastlegt aan zijn vader, die een Zeeuwse
rietdekker was. En dat verhaal is nu voor toneel bewerkt door Alex Mallems
van Theaterproductiehuis Zeelandia. Het wordt in monoloog gespeeld door Bram
Kwekkeboom en ging gisteravond in première.
Het universele is een 'muze' met een dubbel gezicht. Het is van iedereen, en
daarom is het bijzonder. Omdat ze het bijzondere bezingt, herkent iedereen
het.
Maar om een ervaring van 'iedereen' omhoog te tillen naar een 'collectieve'
beleving, om er theáter van te maken, dat vraagt meestal toch wel om
ingrepen. Omdat het verhaal anders misschien wel 'te dun' blijft.
De 'Rietdekker' van Zeelandia, die de komende weken (tot 15 april) nog op tal
van plaatsen in Zeeland te zien zal zijn, is inderdaad een boeiend en
oprecht stuk theater geworden. Drie ingrepen, of vier misschien, hebben dat
bewerkstelligd. De eerste is de meest voor de hand liggend: er moest een
keuze in de teksten worden gemaakt. En daarbij is onder andere bij voorrang
gekozen voor het dagboek van vader Spruit. Hij hield dat bij vanaf zijn
vijfenzestigste (en liet het opvallend slingeren op de vensterbank, zodat de
huisgenoten konden meelezen, wat ook de bedoeling bleek).
Het zijn karige woorden, die vooral de worsteling laten zien van een gesloten
mens die toch wil communiceren. (Vooral dat 'tóch' zorgt voor de
ontroering.) En die culmineren in een woeste hartenkreet, omdat Jan Spruit
langzaam blind werd, en dus alsnog moest zwijgen waar hij spreken wílde.
Heel mooi, trouwens, om Bram Kwekkeboom die machteloosheid te zien
uitbeelden in kleine hulpeloze en tastende gebaren.
Zulke dramatische hoogtepunten worden steevast ondersteund met muziek. Muziek
waar je niet naast kunt luisteren, soms door het volume, maar zeker ook door
de keuze. Een Agnus Dei (ik denk van Samuel Barber), of -heel anders van
stijl maar even pakkend- het befaamde Jesus' Blood Never Failed Me Yet van
Gavin Bryars. Indringend door zijn repetitieve karakter. Daarmee wordt een
spanning opgebouwd. Want het religieuze is verder opvallend afwezig in wat
toch uiteindelijk een zoeken naar zingeving is. Daaraan twijfelt niet de
gezonde, sterke rietdekker maar wél de oude, langzaam wegkwijnende man die
ooit een gezonde, sterke rietdekker was.
Een derde ingreep betreft de vormgeving. In het bijzonder het licht (veel
'transparant' zijlicht), dat soms in combinatie met een moeilijk te
beschrijven voorwerp (de spanten van een dak?) een mooi schaduwspel werpt.
Het doet mij denken aan een wirwar van riethalmen. En niet te vergeten, het
felrood dat plots de handen kleurt van de vader die een 'varkensman' was.
Dat alles maakt een verhaal van duizenden heel even tot een verhaal voor
ieder van ons.
Vanavond, De Zaete, Yerseke, 20.00 uur; morgen, Dorpshuis, Renesse, 20.00 uur.
Zie voor verdere speellijst: www.theaterzeelandia.nl
.
