Op zoek naar het beste wat Zeeland op kunstgebied te bieden heeft bezocht ik de tentoonstelling van Mirjam Hagoort en Bas Lobik in Galerie van den Berge en van Lizan Freijsen in de Bewaerschole.
In hun werk spelen jeugdherinneringen een rol.Bas Lobik kreeg tijdens zijn gereformeerde opvoeding ellenlange preken voor zijn kiezen. Hij kwam ze door met tellen van de stenen in de muur achter de dominee of de latten in het dakwerk. Daarnaast spraken sommige bijbelvertellingen tot zijn verbeelding, zoals in Exodus het verhaal over het maken van de Tabernakel, de tent van God. Het lezen uit de bijbel was een dagelijks gegeven, zoals herhalingen kenmerkend zijn voor het werk van Bas Lobik. Elk schilderij dat hij maakt bestaat uit vlakken in de vorm van een gebouw of tent met een dak. Je zou er ook een tabernakel in kunnen zien. De basisvorm bedekt Lobik met een zelfde vlak in een andere kleur, zodanig dat aan de buitenkant alleen een dunne rand van de vorm eronder overblijft. Tientallen lagen vormen zo een compositie bestaande uit diagonale lijnen (daklijntjes) en verticale lijnen (stutlijntjes). Onder aan het vlak zie je gestolde verfdruppels een kwetsbare rand vormen. Voor wie wil valt er aan de schilderijen van Bas Lobik heel wat te tellen. Ik heb dat niet gedaan, maar zie dat er tientallen lagen nodig zijn geweest om tot het definitieve beeld te komen. Elk schilderij boeit door de geraffineerde combinaties van de verschillend gekleurde 'lijntjes'. Lobik schildert als het ware steeds andere plekken met een steeds andere sfeer. Hij heeft de tent van God vervangen door het bouwsel van de kunst. Religieuze sublimatie? Zelf heb ik ook de associatie met een opengeslagen boek waarin elke bladzijde een andere kleur heeft. In beide gevallen komen schilderen, bestaan en reflectie samen. Dat maakt het werk van Bas Lobik zeer de moeite waard.
De tekeningen van Mirjam Hagoort gaan over de verhouding van mensen tot de al dan niet door hen ingerichte ruimte. Haar vader was architect, dus ook hier kan wat van huis uit is meegegeven een rol spelen. Om wat voor ruimte gaat het bij Mirjam Hagoort? Steden met flats en wolkenkrabbers, een geconstrueerd landschap waarin lantaarns en verlichte ramen tegen de achtergrond van wegtrekkend zonlicht een sfeer van melancholie oproepen; een slordige nederzetting van semipermanente aard met meer pick-ups dan optrekjes: een smalle strook in een enorme, door heuveltoppen begrensde vlakte. Er zijn ook binnenruimtes, een verlaten fabriekshal of kantoor bijvoorbeeld. Altijd roept Hagoorts werk iets op van nietigheid als het gaat om de plaats van de mens in ruimte en tijd. Ondanks ambities en mogelijkheden lijken mensen weg te vallen in hun omgeving, ook als zij die zelf maken, of het nu een metropool is of een nederzetting in niemandsland. Het sterke van Hagoorts tekeningen is dat ze herkenbare voorstellingen herbergen, visie uitstralen, tot reflectie aanzetten en in hun lijnenspel ook abstract zijn. Zo brengt zij uitersten bij elkaar.
Lizan Freijsen herinnert zich nog goed de vochtplekken die zij vanaf haar stapelbed in een vakantiehuisje op het plafond zag. Elke vlek leek een levensvorm. Zolang de vlekken maar niet bewogen kon Freijsen rustig gaan slapen. In 2002 komt ze in het bezit van een tuinhuisje waarin zich vochtvlekken en schimmels manifesteren en krijgen de vlekken van haar jeugd opnieuw aandacht. Zij gaat ze 'verzamelen' door het maken van foto's, te beginnen met de wijk Kralingen-Crooswijk waarin zij woont. Na een oproep in de buurt mag zij veertig huizen op dergelijke plekken onderzoeken. Zij bewerkt de vlekken en schimmels digitaal en print ze op groot formaat. De prints brengt ze aan op wanden en plafonds van tentoonstellingsruimten of andere plekken waar men haar werk graag heeft. Inmiddels is de Bewaerschole in Burgh-Haamstede aan de beurt. In het dorp zelf verzamelde ze haar vlekken en schimmels. Plafond en wanden zijn dragers van soms reusachtige vochtplekken. Op de vloer liggen schimmeltapijten, tot stand gekomen in samenwerking met het Textielmuseum in Tilburg. Wat je in het normale leven liever kwijt dan rijk bent, is nu de trekpleister. De eigenzinnig verschijnende natuur is getransformeerd en uitvergroot tot kunst. De vormen verwijzen naar subtiele natuurkrachten die slechts met moeite of niet zijn te beheersen. Tegelijkertijd is het de kunstenaar die de natuurvormen naar haar hand zet, hen ontdoet van fysieke dreiging en aanbiedt als esthetisch object. De schoonheid van het lelijke. Origineel en vakmatig goed gerealiseerd, ook qua compositie. Ik zie er weliswaar geen Sixtijnse Kapel in, waarover de website van de Bewaerschoole rept, maar gelet op de actualiteit zou je er een subtiele verwijzing in kunnen bespeuren naar het bezoedelde blazoen van de Roomse kerk. De Bewaerschoole zelf met zijn witte wanden en blauwgroen plafond oogt immers als een kapel die nu van alle kanten wordt aangetast. Voor wie dat te ver vindt gaan is de tentoonstelling in elk geval een relativering van het menselijke bestaan. Er is leven dat ons miljoenen jaren vooraf ging en dat er nog zal zijn als de menselijke soort is verdwenen. Het rijk der schimmels loopt door tot in eeuwigheid.
Mirjam Hagoort en Bas Lobik: Galerie van den Berge, Westwal 45, Goes. T/m 1/5. Do. t/m za. 12.00 - 17.00 uur en op afspraak.
Lizan Freijsen: Bewaerschole, Weststraat 18, Burgh-Haamstede. T/m 16/5. Wo. t/m zo. 14.00 - 17.00 uur en op afspraak.
